Modlitwa lektora

Panie,
oto stoję wobec wielkiej tajemnicy Twego Słowa,
które mam przekazywać innym.
Pomóż mi być najpierw dobrym słuchaczem
i świadkiem Twego Słowa.
Oczyść moje wargi od wszelkiej nieczystości,
uczyń mnie swoim narzędziem,
bym mógł nieść Cię ludziom
w sercu,
w dłoniach,
na wargach.
Amen

_______________________________________________________

 

Procedury służby lektorów w parafii Św. Jacka w Ottawie

 

·       Lektorzy przychodzą co najmniej 10 minut przed rozpoczęciem liturgii

·       Zgłaszają się do zakrystii i upewniają się że odpowiednie czytania są przygotowane i zaznaczone, zgodnie z kalendarzem liturgicznym i przewodniczącym kapłanemm, jak również  komentarz przedmszalny i modlitwę wiernych.

·       W momencie rozpoczęcia liturgii, jeden z lektorów wychodzi do ambony i czyta komentarz przedmszalny po czym zajmuje miejsce w pierwszej ławce (z klęcznikiem). Jeśli jest jeden lektor: zabiera lekcjonarz i kładzie na ambonie.

·       Jeśli jest, drugi lektor wchodzi z procesją z lekcjonarzem na wyskości głowy lub klatki piersiowej i po położeniu lekcjonarza zajmuje miejsce w pierwszeje ławce (z klęcznikiem).

·       Po pierwszej modlitwie, lektorzy wchodzą do prezbiterium (oddając cześć w kierunku ołtarza przez ukłon po wyjściu z ławki). Po wejściu do prezbiterium lektor idzie bezpośrednio do ambony i rozpoczyna czytanie. Po zakończeniu obu czytań, lektorzy powracają do ławki.

·       Po homilii, podczas gdy celebrant wprowadza wiernych do modlitwy powszechnej, lektor kieruje się do ambony i czyta kolejne wezwania modlitwy powszechnej. Po zakończeniu powraca do miejsca w pierwszej ławce.

Jeśli jest procesja długa na zakończenie liturgii, lektor niesie lekcjonarz. Jeśli liturgia kończy się procesją krótką, wyniesienie lekcjonarza nie jest konieczne.

Serdzeczne Bóg zapłać za posługę!

_______________________________________________________

 

Przygotowanie wiernych do funkcji lektora


            W kościele obok kapłanów często słowo Boże czytają lektorzy. Początki liturgii słowa i związanej z nią posługi odczytywania Pisma św. Wiernym znajdujemy na kartach Starego Testamentu. W pierwszych wiekach rolę lektorów spełniali mężczyźni lub młodzieńcy. Wymagano od nich przykładnego życia, a zwłaszcza bohaterskiej postawy i wytrwania w wierności podczas prześladowań. Od IV stulecia funkcję lektorów pełnią chłopcy w wieku 14-18 lat. W czasach późniejszych zakładano przy katedrach i parafiach specjalne szkoły lektorów. Od początku średniowiecza funkcję lektorów przejęli kapłani. Dopiero Sobór Watykański II przywrócił do liturgii funkcję lektora.
            Lektor w sprawowaniu Eucharystii posiada właściwą sobie funkcję, wykonując czytania z Pisma św. z wyjątkiem Ewangelii. W niedzielę i święta są to dwa pierwsze czytania, w dni powszednie jedno czytanie. Lektor, stojąc w szeregu  ludzi, którymi Bóg posługuje się w przekazywaniu swojego słowa, jest specjalnym narzędziem Boga przemawiającego dzisiaj do człowieka. Dlatego ważnym wymaganiem wobec lektora, jest jego właściwy stosunek do Pisma św. i troska o głębszą jego znajomość. Lektor powinien być tym, który żyje słowem Bożym, czyta je i nad nim rozmyśla, z niego czerpie tematy do refleksji i modlitwy. Jako sługa słowa Bożego w liturgii powinien być odpowiedzialny również za sposób jego przekazywania. Wykonując swoją posługę, powinien w tej czynności wyrazić "taką umiejętność, taką prostotę i zarazem dostojeństwo, ażeby w samym już sposobie czytania czy śpiewania liturgicznego odzwierciedlił się charakter świętego tekstu".

List apostolski papieża Pawła VI tak określa zadania lektora i warunki dopuszczenia go do tej posługi: Lektora ustanawia się dla spełniania funkcji, która jest jego funkcją właściwą, tzn. dla czytania słowa Bożego w czasie zgromadzenia liturgicznego (nie zaś Ewangelii) w czasie mszy św. i innych obrzędów świętych, a w razie braku kantora może on recytować psalm między czytaniami, zapowiadać intencje modlitwy powszechnej, jeśli nie ma diakona lub kantora, kierować śpiewem, i uczestnictwem wiernych, przygotowywać wiernych do godnego przyjmowania sakramentów. Może też - jeśli zachodzi potrzeba - odpowiednio przygotować innych wiernych, by potem - na mocy czasowego zlecenia - czytali Pismo św. podczas czynności liturgicznych. Aby zaś w sposób bardziej właściwy i doskonały spełniał te funkcje, powinien on ustawicznie rozważać Pismo święte.
   Lektor, świadomy przyjętego obowiązku, powinien dokładać wszelkich starań i stosować wszystkie odpowiednie sposoby dążąc do coraz większej, i żywszej miłości oraz znajomości Pisma św., przez co stanie się doskonalszym uczniem Pana
.
 

 

Troska o ewangeliarz i lekcjonarz

   Ewangeliarz jest najbardziej godną szacunku księgą liturgiczną. W czasie liturgii otaczana jest szczególnym szacunkiem - jest uroczyście niesiona w procesji, okadzana przed odczytaniem Ewangelii, ucałowana po zakończeniu czytania.
Księga Ewangelii, z której odczytuje się Ewangelię w czasie liturgii, powinna być ozdobnie oprawiona i używana tylko do tego celu. Osobną księgą jest lekcjonarz, z którego wykonujemy wszystkie czytania poza Ewangelią. Troska o ewangeliarz i lekcjonarz należy w pierwszej mierze do kapłanów i diakonów. Jednak lektorzy i ministranci słowa Bożego dbają także o to, aby księgi te były odpowiednio ułożone, i znajdowały się na właściwym miejscu. Zawsze też otaczają je wielkim szacunkiem.

Poprawność pełnienia posługi

   Jeżeli nie ma diakona, lektor niesie ewangeliarz w procesji Wejścia. Trzyma go na wysokości twarzy lub nieco wyżej, ujmując u dołu obydwiema rękami. Idzie na końcu procesji, przed celebransem (i koncelebransami). Idąc z księgą Ewangelii nie przyklęka. Po dojściu do ołtarza, kładzie ewangeliarz na środku i zajmuje swoje miejsce. Do czytania podchodzi z rękami złożonymi. Czytając, kładzie ręce na ambonie lub trzyma lekcjonarz w rękach. Po zakończeniu czytania ponownie składa ręce i wraca na swoje miejsce.

Uwagi dodatkowe

  1. Żadnej księgi nie niesiemy do ołtarza "pod pachą". Lekcjonarz umieszczamy wcześniej na pulpicie, jeżeli natomiast jest niesiony ewangeliarz, to tylko w sposób uroczysty.

Lekcjonarz nie może pełnić roli ewangeliarza, tzn. nie wolno go nieść uroczyście w procesji, jeżeli jest potrzebny do wykonania czytań poprzedzających Ewangelię. Lektor nigdy nie bierze ewangeliarza złożonego na ołtarzu. W razie braku specjalnego ewangeliarza, można nieść w procesji księgę Pisma Świętego i z niej odczytać Ewangelię.

  

 Konieczność formacji lektora do posługi w liturgii

Istnieje konieczność formacji lektora do posługi w świętej liturgii. Przygotowanie to winno być przede wszystkim wewnętrzne (duchowe) i zewnętrzne (praktyczne).
   Pierwsze przygotowanie - wewnętrzne zakłada formację przynajmniej w dwóch dziedzinach: biblijnej i liturgicznej. 
  Formacja biblijna zmierza do tego, aby lektorzy potrafili zrozumieć czytania w ich własnym kontekście oraz w świetle wiary pojmować istotną treść orędzia objawienia.
  Formacja liturgiczna winna lektorom zapewnić pewną znajomość sensu struktury liturgii słowa oraz związków między liturgią słowa i liturgią eucharystyczną.
   Drugie przygotowanie - zewnętrzne ma na celu przyswojenie lektorom umiejętności publicznego czytania zarówno żywym głosem, jak i przy pomocy współczesnych urządzeń nagłaśniających.
   Te dwa rodzaje przygotowań do posługi lektorskiej są przedmiotem niniejszego artykułu.

I. Formacja wewnętrzna (duchowa)

   W toku przygotowań ministranta do posługi lektora ma być formacja duchowa, na którą składają się dwa wymiary: biblijny i liturgiczny.

1. Biblijny wymiar formacji

a) Znajomość Pisma Świętego
   Jest niezmiernie ważne, aby kandydat na lektora podczas trwania formacji biblijnej dowiedział się możliwie najwięcej na temat księgi zawierającej słowa samego Boga, z której lektor, jako powołany ma odczytywać słowo Boże. Sprawą istotną jest, by kandydat wiedział, że Pismo Święte powstawało stopniowo. Znajomość ta w toku formacji może być znaczne rozszerzona, pozwala bowiem kandydatowi zrozumieć wielkość, wzniosłość i wyjątkowość tej świętej księgi, a co za tym idzie - wzbudza w nim Jej umiłowanie.

b) Historia zbawienia
   Dalszy etap formacji biblijnej może być próbą uświadomienia kandydatowi, czego może się nauczyć z kart Starego Przymierza. "Z ksiąg Starego Testamentu można dowiedzieć się o przynależności ludzi do Boga, o ich grzechu, o tęsknocie za Bogiem, oraz o wielkiej miłości Boga do ludzi i przyjściu na świat Zbawiciela".
   Dla poszerzenia stopnia formacji biblijnej ważna jest również znajomość treści ksiąg Nowego Testamentu, który jest historią życia Jezusa - Zbawiciela i kontynuacją historii zbawienia. Przez przyswojenie tych treści lektor prawdziwie może poczuć się narzędziem w ręku Boga, cząstką historii zbawienia i pojednania.

c) Pismo Święte w życiu lektora
   Nie można być chrześcijaninem, uczniem Chrystusa, nie ceniąc Jego słowa, zapisanego w Ewangelii, nie mając własnego egzemplarza Biblii, nie czytając Pisma Świętego i nie żyjąc słowem Bożym na co dzień.
   Lektor będąc specjalnym narzędziem Boga przemawiającego do człowieka, musi pamiętać, że jest pierwszym słuchaczem słowa Bożego. Proklamując je podczas liturgii, powinien odnieść je najpierw do siebie samego, jako wezwanie domagające się konkretnej odpowiedzi. Lektor jest tym, który żyje słowem Bożym, czyta je i nad nim rozmyśla, z niego czerpie tematy do refleksji i modlitwy.

2. Liturgiczny wymiar formacji

a) Księgi czytań liturgicznych
   W zgromadzeniu liturgicznym przy sprawowaniu Mszy świętej, kapłan posługuje się księgami liturgicznymi, zawierającymi teksty i przepisy odnoszące się do obrzędów Kościoła, zatwierdzone przez Stolicę Apostolską.

Do podstawowych ksiąg liturgicznych używanych obecnie w liturgii słowa należą:
- Ewangeliarz,
- Lekcjonarz.

   Podstawowa księga, z którą ma do czynienia lektor w sprawowaniu posługi słowa, to Lekcjonarz mszalny. Zawiera on czytania biblijne, psalmy responsoryjne i kantyki biblijne, aklamacje przed czytaniem Ewangelii oraz Ewangelie na cały rok kościelny.
   Schemat Lekcjonarza uwzględnia strukturę roku liturgicznego: Msze o świętych, Msze obrzędowe, okolicznościowe, wotywne oraz Msze za zmarłych.

Polska edycja tych ksiąg liturgicznych obejmuje siedem tomów:
1 tom - Adwent i Narodzenie Pańskie,
2 tom - Wielki Post i Wielkanoc,
3 tom - Okres zwykły (od I do XI tygodnia),
4 tom - Okres zwykły (od XII do XXIII tygodnia),
5 tom - Okres zwykły (od XXIV do XXXIV tygodnia),
6 tom - O Świętych.

  Ten tom składa się z cyklu kalendarzowego czytań własnych o świętych. Zawiera także teksty wspólne, odpowiednie do różnych grup świąt (poświęcenie kościoła, o Najświętszej Maryi Pannie, o Apostołach, o męczennikach, o pasterzach, o doktorach Kościoła, o dziewicach, o Świętych w ogólności).

7 tom - zawiera formularze Mszy wotywnych, obrzędowych (chrzest, święcenia, udzielanie wiatyku, małżeństwo), w różnych potrzebach (dotyczące życia Kościoła, spraw publicznych, potrzeb szczególnych) oraz za zmarłych.

   "Z racji godności Słowa Bożego, księgi czytań używane przy sprawowaniu liturgii winny się odróżniać od innych pomocy duszpasterskich" (WTPLM 37).[1]
W związku z powagą i godnością tekstów zawartych w księgach liturgicznych lektor powinien odnosić się do nich godnie i z szacunkiem.
   Ten wątek powinien być podjęty w toku działań formacyjnych o charakterze liturgicznym. Ważna jest również umiejętność odczytywania nazw ksiąg liturgicznych według sigli biblijnych (skrótów).

b) Lektor w roli psałterzysty
   W dokumentach liturgicznych śpiew zajmuje ważne miejsce. Osobę wykonującą śpiew psalmów nazywamy psałterzystą. Psalm responsoryjny przeznaczony jest zasadniczo do solowego śpiewania lub recytacji, dlatego funkcja lektora - psałterzysty jest szczególnie ważna w zgromadzeniu liturgicznym. Nie każdy lektor może być jednocześnie psałterzystą, gdyż do poprawnego wykonywania śpiewów jest niezbędny słuch muzyczny. Lektor nieposiadający wystarczającego słuchu muzycznego winien psalm recytować.
   Funkcja lektora - psałterzysty jest równie ważna i wzniosła podobnie jak funkcja lektora, dlatego formacja ministrantów do wykonywania tej posługi jest bardzo ważna. Obok śpiewania lub recytowania psalmu zadaniem lektora - psałterzysty jest czytanie wezwań Modlitwy powszechnej. I ta funkcja powinna być wykonywana godnie.

c) Udział lektora w nabożeństwach i liturgii sakramentów
   Poza aktywnością w czasie sprawowania Mszy świętej lektor ma również swe zadanie podczas nabożeństw. Przykładem takiej aktywności mogą być nieszpory niedzielne.
   Oprócz tego, że lektor ma w zespole ministranckim swoje miejsce, ściśle określone, związane z bliskością stołu słowa Bożego, przygotowuje on na pulpicie: lekcjonarz, komentarz do psalmów, a także teksty do Modlitwy wiernych. Lektor w czasie nabożeństwa proklamuje słowo Boże.
   Ważna i pomocna jest rola lektora w czasie udzielania sakramentów. Podczas obrzędu chrztu lektor może występować w roli psałterzysty, wykonując Modlitwę wiernych, może też zastępować turyferariusza. Podczas obrzędów sakramentu małżeństwa w czasie Mszy świętej lektor sprawuje posługę proklamacji słowa Bożego, zaś poza Mszą świętą na wypadek braku psałterzysty czyta wezwania Modlitwy wiernych.
   W przygotowaniu lektora do posługi słowa Bożego formacja biblijno-liturgiczna jest szczególnie ważna. Ta formacja zmierza do tego, by lektor był świadomy, że słowo Boże zawarte w Piśmie Świętym ma wielkie poważanie w życiu społecznym chrześcijan.
   Lektor czytający Biblię z powagą i modlitewnym nastawieniem przekonuje się, że do niego przychodzi Bóg, przebywa z nim w jego codziennych troskach, poucza go o zasadach życia moralno-religijnego, podnosi na duchu, zachęca do coraz lepszego postępowania, umacnia w wierze i prostą drogą prowadzi do uświęcenia.
   Lektor posiadając wymaganą wiedzę liturgiczną, powinien stale pogłębiać swoją formację, by nie tylko poprawnie wykonywać wyznaczoną posługę, ale także żyć tymi wartościami, które wynikają z tekstów biblijnych przekazywanym wiernym.
   Liturgia sama w sobie dzięki obecności Chrystusa i Jego miłości ma moc formowania u uczestników wiary dojrzałej.
   Formacja biblijno-liturgiczna lektora wymaga stałej troski w zakresie zdobywania wiedzy zarówno teoretycznej jak i praktycznej. Zaś rozumienie poszczególnych symboli i znaków liturgicznych, przyczyni się do lepszego czytania i głębszego zaangażowania się w tej posłudze.

 

II. Formacja zewnętrzna (praktyczna)

2006              Ten rozdział jest poświęcony zewnętrznemu (praktycznemu) przygotowaniu się lektora do czytania słowa Bożego w czasie Mszy świętej i nabożeństw. Lektor wykonuje dobrze swoją posługę, gdy głosi słowo Boże nie tylko swoim życiem, ale również swoimi ustami. Stąd w rozdziale tym wyakcentowano: kulturę żywego słowa, ćwiczenia fonetyczne oraz postawę zewnętrzną lektora.

1. Kultura żywego słowa

   Posługa lektora w liturgii słowa Bożego spełnia doniosłą rolę. Przekaz dźwiękowy czytającego ma doniosły wpływ na słyszalność tekstów Pisma Świętego przez wiernych. Przygotowanie lektora obejmujące formację biblijno-liturgiczną oraz praktyczną, dotyczy również zagadnień z dziedziny kultury żywego słowa.
   W posłudze lektora zwraca się uwagę na artykulację, czyli przekształcenie dźwięku tworzonego w jamie krtaniowej na zrozumiałą mowę. Czytający stara się, by jego mowa była czysta i wyraźna, dokładna i swobodna, a nie sztuczna.
   Lektor nie poprzestaje na opanowaniu techniki mówienia, ale powinien posiadać sztukę sugestywnego oddziaływania na słuchaczy, czyli pobudzania ich do uważnego przyjmowania słowa Bożego. Czytanie lektora można pojmować dwojako - jako środek przekazu słowa Bożego i jako cel dydaktyczny, by wierni dobrze zrozumieli sens perykopy. W ten sposób lektor przyczynia się do zrozumienia tekstu biblijnego przez wiernych i pogłębienia ich wiary w sensie ogólnym.
   Do funkcji lektora należy wybierać nie tylko tych, którzy posiadają odpowiednie możliwości głosowe i dykcyjne, odwagę i swobodę występowania przed większą zbiorowością, ale ponadto prowadzą właściwy styl życia chrześcijańskiego, odpowiednie życie sakramentalne, są zaangażowani w sprawy Kościoła, współpracują w dziele apostolstwa wśród wiernych, prowadzą stale życie modlitewne, spełniają dobrze obowiązki szkolne i poświęcają czas lekturze Pisma świętego. "Jest rzeczą konieczną, aby lektorzy wykonujący swoją posługę, byli naprawdę odpowiednio i starannie przygotowani, a to w tym celu, ażeby wierni, słuchając czytań Słowa Bożego, rozbudzali w sobie żywe i serdeczne umiłowanie Pisma Świętego" (WTPLM 55).
   Posługa lektora jest nie tylko świadectwem wiary, przykładem życia dla innych, ale przede wszystkim służbą Bogu. Lektor, który by nie wypełniał swojego obowiązku przed Bogiem stałby się zgorszeniem dla ludzi i dał świadectwo swojej niedojrzałości.
   Podczas liturgii ustanowienia lektorów każdy lektor powinien mieć w umyśle i w sercu następujące słowa: "Pamiętajcie zawsze jak wielką i świętą będziecie pełnić służbę i z jaką pilnością i starannością winniście ją wypełniać. Przekazując innym ludziom Słowo Boże, sami je przyjmijcie i pilnie rozważajcie, abyście w nim znajdowali radość i moc. Waszym codziennym życiem głoście naszego Zbawiciela, Jezusa Chrystusa. Przyjmijcie księgę Pisma Świętego, otaczajcie ją szacunkiem i wiernie przekazujcie słowo objawione ku chwale Boga i pożytkowi wiernych. Dziękując Bogu za łaskę powołania do służby lektorskiej powierzone zadania wypełniajcie gorliwie i sumiennie: czytajcie Słowo Boże wyraźnie i przykładnie, według niego żyjcie ku większej chwale Boga i Kościoła świętego" (WTPLM 54).

 

 


2. Ćwiczenia fonetyczne

   Wobec lektora, który w liturgii jest sługą słowa stawia się cały szereg wymagań. Oprócz wielkiej odpowiedzialności za słowo Boże bardzo ważny jest sposób przekazywania słowa w liturgii. Winno ono być odczytane czy też odśpiewane w sposób odpowiadający pewnym wymogom sztuki, dalekim jednak od jakiejkolwiek sztuczności.
   Lektor, wykonując swoją posługę w zgromadzeniu, powinien w tej czynności wyrazić "
taką umiejętność, taką prostotę i zarazem dostojeństwo, ażeby w samym już sposobie czytania lub śpiewania liturgicznego odzwierciedlił się charakter świętego tekstu" (TKE 10). Wymaga to od niego znajomości zasad poprawnej wymowy polskiej oraz solidnego i rzetelnego ćwiczenia, aby w jak największym stopniu praktycznie to zastosować.
   Mowa ludzka powstaje z harmonijnego współdziałania kilku elementów: oddechu, dźwięku i artykulacji. Kandydat na lektora powinien pracować szczególnie nad prawidłowym i ekonomicznym oddechem, dźwięcznym, czystym i silnym głosem, czyli emisją głosu, poprawną i wyraźną wymową, czyli artykulacją.

a) Oddech
   Technika oddychania polega na zgromadzeniu w klatce piersiowej odpowiedniej porcji powietrza wciągniętego nosem. Zapas powietrza powinien być magazynowany na przeponie. Wydychanie powietrza dokonuje się ustami i nosem, ale bardzo powoli. Należy wypracować sobie głęboki tor oddechowy oraz nauczyć się ekonomicznie dysponować posiadanym powietrzem.
   Są trzy rodzaje oddechu: oddech górny, który organizm stosuje przy odpoczynku, oddech średni stosowany podczas intensywnego ruchu i cięższych prac, oraz oddech dolny i ten jest prawidłowy przy czytaniu i mówieniu. Przez systematyczne ćwiczenia należy dążyć do tego, aby podczas czytania wdech był dokonany nosem, szybki, krótki i bezgłośny, a wydech ustami, równomierny, swobodny i dowolnie regulowany.
   Czytając teksty, wypowiada się myśli, które oddziela się jedną od drugiej krótką przerwą w mówieniu (wdech); trzeba też zrobić dłuższą przerwę, wtedy milcząc, oddycha się normalnie. Przy wdechu należy zaczerpnąć taką ilość powietrza, jaka jest niezbędna do wypowiedzenia całości myślowej. Ideałem jest nabieranie przy wdechu takiej ilości powietrza, aby skończyć frazę tekstową jednocześnie z normalnym wydechem, bez nadmiernego wysiłku.

b) Emisja głosu
   Emisja głosu to poprawne operowanie głosem w mowie lub śpiewie, aby bez większego wysiłku wytworzyć dźwięk możliwie najlepszy. Do tego celu wykorzystujemy znane z akustyki zjawisko rezonansu, które polega na tym, aby strumień drgającego powietrza skierować umiejętnie na rezonator. Wtedy otrzymujemy największą amplitudę drgań, a w konsekwencji głos odpowiednio silny, czysty i dźwięczny.
   Od poprawności emisji głosu są uzależnione efekty artykulacji, frazowania i akcentowania, a nawet wymogi kultury żywego słowa. Przy emisji ważna jest zewnętrzna postawa ciała. Dlatego lektor w czasie liturgii czyta i śpiewa w pozycji stojącej. Przy głośnym czytaniu korpus powinien być wyprostowany, a mięśnie brzucha luźne, by nie uciskały na przeponę. To ułatwia oddychanie i nie odczuwa się zmęczenia.
   Wpływ na emisję głosu ma również pozycja kręgosłupa oraz stopy, które w czasie czytania powinny być lekko rozstawione. Wysokość głosu w czasie mówienia i czytania nazywa się intonacją, dzięki czemu można odróżnić zdania pytające, oznajmujące i rozkazujące.
   W dobrej emisji głosu chodzi o to, aby przy minimalnym wysiłku, przy jak najmniejszym obciążeniu wiązadeł głosowych uzyskać jak najpełniejsze brzmienie i jak najlepszą nośność głosu. Czystość tonu, siła brzmienia i nośność głosu, równość i stałość jego brzmienia oraz wyrazistość i komunikatywność będą stanowiły o spełnieniu przez lektora swojej misji.

c) Artykulacja
   Artykulacja to odpowiednie ruchy narządów mowy, których celem jest wytworzenie określonej głoski. Lektor powinien być świadomy, że ważną umiejętnością jest wyraźna i poprawna wymowa spółgłosek i samogłosek.
   Ćwiczenia dykcyjne mają na celu wyrobienie umiejętności zrozumiałego łączenia głosek, sylab w ciągły strumień mowy. Polegają one na kilkakrotnym powtarzaniu danego tekstu w sposób płynny i wyrazisty ze zmianą tempa, dynamiki i rodzaju głosu. W skład artykulacji zalicza się właściwe akcentowanie, czyli silniejsze, z uwydatnieniem wymówienie danej głoski, wyrazu lub zdania.
   Akcent gramatyczny polega na wyróżnieniu jednej z sylab wyrazu przez wymówienie jej silniej, z naciskiem. W języku polskim akcentowana jest zwykle przedostatnia sylaba w wyrazie wielosylabowym.
   Akcent zdaniowy (logiczny) polega na wzmocnieniu siły głosu, zmianie wysokości tonu lub przez przerwę przed i po danym wyrazie. Zadaniem tego akcentu jest wyróżnianie w każdym zdaniu wyrazu lub wyrazów zasadniczych, rdzennych (wyrażających główną myśl zdania). Akcent ten jest ruchomy. Akcenty mogą być:
  - melodyczne - znaczenie ekspresywne,
  - dynamiczne - łączne z akcentem melodycznym,
  - rytmiczne - przeciąganie samogłosek podkreśla sens wyrazu,
  - nastrojowe - różnicowanie barwy głosu wydobywa i podkreśla treść uczuciową.
   W poprawnym czytaniu ważną rolę odgrywają przerwy zwane pauzami. Są to okresy krótszego lub dłuższego milczenia w czasie czytania. Celem pauzy logicznej jest oddzielenie poszczególnych części perykopy w celu ułatwienia słuchaczowi zrozumienia sensu całości. Pauza psychologiczna ma za zadanie ukazać przeżycia zawarte w tekście.
   Pauzy są konieczne lektorowi w celu uzupełnienia powietrza do dalszego czytania, a słuchaczom są potrzebne do refleksji i pełniejszego zrozumienia treści.

d) Błędy i wady wymowy
   Przygotowując lektora do posługi słowa Bożego, trzeba zwrócić uwagę na błędy i wady wymowy, które mogą mieć przyczyny natury organicznej lub charakter czynnościowy wynikający z właściwości i cech psychiki czytającego.  

Typowe wady wymowy:
- zacinanie się - wynika z wadliwego oddychania,
- jąkanie się - wielokrotne powtarzanie tych samych sylab wynika z niewłaściwego kierowania przycisku wydecho-  wego,
- bełkotanie - niewyraźna, zaniedbana mowa,
- momotanie - utrudnione, nierytmiczne wypowiadanie sylab i przestawianie ich prawidłowej kolejności,
- klekotanie - polega na bardzo szybkim i niewyraźnym wypowiadaniu słów,
- monotonia - mówienie na jednym tonie,
- nosowość - czytanie "przez nos",
- szczękościsk - czytanie "przez zęby ".

   Do błędów często popełnianych należy zaliczyć:
- zlewanie polegające na opuszczaniu początkowych lub końcowych głosek wyrazów,
- osłabianie głosek i zgłosek,
- zniekształcenie brzmienia spółgłosek na początku wyrazu,
- nieczysta wymowa samogłosek i spółgłosek,
- niewłaściwe stosowanie pauz.

3. Postawa zewnętrzna lektora
   W przekazie słowa Bożego bardzo istotnym elementem jest postawa zewnętrzna lektora. Na właściwą postawę zewnętrzną składają się następujące elementy: właściwy sposób chodzenia, właściwy sposób obchodzenia się z księgami liturgicznymi, zachowanie przy pulpicie oraz umiejętność powrotu na swoje poprzednie miejsce.
   Pamiętać należy, że "słyszy się nie tylko uchem, ale i okiem". Dlatego lektor powinien zwracać uwagę również na postawę zewnętrzną.
   Podejście do pulpitu (lektorium) powinno być dokonane krokiem wolnym i sprężystym, ale bez pośpiechu. Stojąc na miejscu czytania, trzeba odpowiednio ustawić mikrofon. Przyjąć odpowiednią postawę: swobodnie, rozluźnione mięśnie, nogi lekko rozstawione, a ciężar ciała przenosi się z jednej nogi na drugą.
   Jeżeli księga może leżeć na pulpicie, to ręce zajmują miejsce obok niej. W przeciwnym przypadku podtrzymuje się księgę obiema rękami od dołu na okładkach lub trzyma się ją mocno w dłoniach.
   Na początku należy chwilę odczekać, aby nawiązać kontakt ze słuchaczami. Wzrok przed czytaniem i w czasie jego trwania powinien być nacechowany spokojem, życzliwością i ciepłem. Gdy tekst jest czytany, należy spoglądać na słuchaczy, szczególnie wtedy, kiedy kończy się jakąś myśl, aby odczuć reakcję.
   Największym wrogiem czytających Pismo Święte podczas liturgii jest aktorstwo. Nie wolno nigdy naśladować innych. Trzeba pokazywać swoją indywidualność. Jeżeli zdarzy się błąd w czytaniu, nie należy zatrzymywać się, ale poprawiając błąd czytać dalej. Trema przeszkadza zwłaszcza nowicjuszom i może być paraliżująca. Trzeba wtedy zwracać uwagę na swoje zachowanie, zwłaszcza gesty i ruchy, bo one czasem znaczą więcej niż słowa.Trzeba zawsze mieć na uwadze to co mówi Pismo Święte: "Tak mówcie i wy, gdy uczynicie wszystko, co wam polecono: >Słudzy nieużyteczni jesteśmy; wykonaliśmy to, co powinniśmy wykonać<" (Łk 17, 10). Jesteśmy nieużytecznymi sługami, ponieważ cel naszego wysiłku, jakim jest dotarcie ze słowem Bożym do ludzkich serc, ażeby je przemienić i podnieść na duchu, nie może być osiągnięty przez nas, lecz tylko przez Pana, który zechciał przyjąć człowieka do swojej służby.

Zakończenie

   Celem artykułu było ukazanie etapów formacyjnych do posługi lektora. Po zaprezentowaniu powyższego materiału wyłaniają się następujące wnioski i spostrzeżenia:

1. W przygotowaniu lektora do służby słowu Bożemu szczególnie ważna jest formacja biblijno-liturgiczna.

a) Formacja biblijna winna zmierzać do tego, by lektor był świadomy, że słowo Boże zawarte w Piśmie Świętym ma wielkie poważanie w życiu społecznym chrześcijan. Lektor w miarę możliwości winien posiadać na własność Biblię, studiować i ją rozumieć.
   Lektor czytający teksty święte z powagą i modlitewnym nastawieniem przekonuje się, że do niego przychodzi Bóg, przebywa z nim w jego codziennych troskach, poucza go o zasadach życia religijno-moralnego, podnosi na duchu, zachęca do lepszego postępowania, umacnia w wierze i prowadzi do uświęcenia.

b) Lektor posiadając wymaganą wiedzę liturgiczną, powinien stale formować siebie w tym zakresie, by nie tylko poprawnie wykonywać zleconą posługę, ale także żyć wartościami liturgicznymi. Ponadto winien pogłębiać znajomość ksiąg liturgicznych i zdobywać wiedzę liturgiczną w wymiarach teoretycznym i praktycznym.
   Rozumienie poszczególnych postaw, gestów, znaków i symboli liturgicznych przyczyni się do lepszego i głębszego zaangażowania w tę posługę.

2. Na lektorów powinni być wybierani kandydaci, którzy odznaczają się odpowiednimi zdolnościami fonetycznymi, tj. prawidłowym oddechem, dobrą emisją głosu i w miarę bardzo dobrą artykulacją. Nadto powinni odznaczać się poprawną postawą zewnętrzną wraz z zadbanym i stosownym strojem zewnętrznym.

   Przedstawione opracowanie (na temat etapów formacyjnych do posługi lektora) nie jest adekwatne i doskonałe. Wymagałoby jeszcze odpowiedniego poszerzenia i pogłębienia, zwłaszcza dla wszystkich tych, którzy zajmują się szkoleniem i formacją lektorów.

____________________________________________________________________________________________

  • Biblistyka - Wprowadzenie

 

 Biblia jest zbiorem pism, które Kościół uznał za natchnione.
Słowo "Biblia" przyszło do nas z greki poprzez łacinę. Greckie wyrażenie brzmi "ta biblia" ("księgi"); w późniejszej łacinie zapożyczone słowo "biblia" (neutrum pluralis w grece) wzięto za łaciński rzeczownik rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej, znaczący "księga". Stąd dla nas Biblia jest Księgą par excellence.
Zasadniczo Pismo Święte dzieli się na dwie części: Stary Testament i Nowy Testament.
Słowo "Testament" jest przybliżonym tłumaczeniem greckiego "diatheke" - wskazuje ono zasadniczą cechę objawienia: jest to przymierze czy układ, który Bóg zawarł z wybranym przez siebie ludem.
Stary i Nowy Testament składa się z poszczególnych ksiąg. Stary Testament tworzy 46 ksiąg, a Nowy Testament składa się z 27 ksiąg (razem ST i NT = 73 księgi).

Pismo Święte możemy podzielić również w inny sposób:

 1. Podział Starego Testamentu:
    a) Żydowski:
        - Prawo (torach),
        - Prorocy (nebiim),
        - Pisma (ketchubim).
    b) Katolicki (od XII wieku)
        - Historyczne, księgi:  Rdz, Wj, Kpł, Lb, Pwt, Joz, Sdz, Rt, 1 i 2Sm, 1 i 2Krl,  
                                                 1 i 2Krn, Ezd, Ne, Tb, Jdt, Est, 1 i 2Mch,
        - Dydaktyczne (i poetyckie), księgi: Hi, Ps, Prz, Koh, Pnp, Mdr, Syr,
        - Profetyczne: Czterych Proroków Większych (Izajasz, Jeremiasz, Ezechiel i Daniel)

                                   i dwunastu  Proroków Mniejszych  (Ozeasz, Joel, Amos, Abdiasz,

                                   Jonasz, Micheasz, Nahum, Habakuk, Sofoniasz,  Aggeusz,

                                   Zachariasz,  Malachiasz).
 

 2. Podział Nowego Testamentu:
     - Historyczne: cztery Ewangelie (Mt, Mk, Łk, J), Dz,
     - Dydaktyczne, listy: Rz, 1 i 2Kor, Ga, Ef, Flp, Kol, 1 i 2Tes, 1 i 2Tm, Tt, Flm, Hbr, Jk,

                                        1 i 2P, 1, 2 i 3J, Jud,
     - Profetyczne: Ap.

Kościół katolicki przyjmuje jako święte i natchnione 73 księgi Biblii - 46 ksiąg Starego i 27 ksiąg Nowego Testamentu. Zbiór tych ksiąg tworzy kanon Pisma św. a same księgi nazywa się kanonicznymi. Termin kanon, stosowany do Biblii, można ujmować w znaczeniu czynnym lub biernym. W formie czynnej oznacza, że Pismo św. jest regułą wiary i moralności. W sensie biernym zaś, że jest to zbiór ksiąg urzędowo przyjętych przez Kościół jako święte i natchnione.

Kiedy w pierwszych gminach chrześcijańskich rozpowszechnione były różne pobożne pisma, zaczęto sporządzać spisy ksiąg natchnionych, co do których nie było wątpliwości, iż mają być czytane publicznie podczas liturgii. Tak zrodził się katalog, czyli kanon Ksiąg świętych.

W dziełach ówczesnych pisarzy chrześcijańskich, ojców Kościoła pierwszych wieków, wyraz kanon miał znaczenie dynamiczne -aktywne, dlatego, że w księgach św. mieści się nauka objawiona, którą oni podawali wiernym jako regułę życia i postępowania. Pierwszym, który zbiór ksiąg Biblii nazwał kanonem był św. Atanazy ok. połowy IV w.

Dekret papieża Gelazego z końca IV w. Podaje już pełny wykaz ksiąg Starego i Nowego Testamentu, jaki znamy obecnie. Tak więc od IV w. przyjmuje się, że kanonicznymi określano księgi znajdujące się w spisie ksiąg natchnionych, a kanonem biblijnym nazywano oficjalny katalog ksiąg natchnionych.

Zatem wszystkie księgi kanoniczne są natchnione, a poza kanonem nie ma żadnej księgi natchnionej, w rozumieniu natchnienia biblijnego. Jednak pojęcia kanoniczności i natchnienia nie pokrywają się ze sobą. Księgi są natchnione ponieważ Bóg jest ich autorem; są zaś kanoniczne, gdyż Kościół przyjął je i uznał za natchnione czyli napisane pod działaniem Ducha Św.

Pozostałością wcześniejszych wątpliwości co do niektórych ksiąg jest nazwanie jednych ksiąg protokanonicznymi, a tych, co do których były wątpliwości - deuterokanonicznymi.

Księgi protokanoniczne są to księgi uznawane za natchnione przez wszystkie gminy chrześcijańskie od początku. W całym ówczesnym Kościele uważano je za należące do kanonu ksiąg św. Deuterokanonicznymi nazywamy te księgi, które z pewnym wahaniem przyjęto do kanonu. Wśród pewnych gmin chrześcijańskich przez jakiś czas miano wątpliwości czy są natchnione. Należą do nich księgi Tobiasza, Judyty, Barucha, List Jeremiasza, pierwsza i druga Machabejskie, Syracha i Madrości, fragmenty Estery i Daniela - te urywki zachowały się w tłumaczeniu Wulgaty. W Nowym Testamencie wątpliwości budziły listy: do Hebrajczyków, św. Jakuba, drugi św. Piotra, drugi i trzeci św. Jana, list św. Judy oraz Apokalipsa św. Jana.

Terminy: protokanoniczna lub deuterokanoniczna nie wprowadzają żadnych różnic co do natchnienia ksiąg Biblii. Nie dzielą też Pisma św. na księgi pierwszej lub drugiej kategorii. Wszystkie one mają jeden i ten sam autorytet Boży. Nazywanie niektórych deuterokanonicznymi świadczy jedynie, że nie wszystkie księgi od razu weszły do kanonu.

Problem kanonu Pisma św. wypłynął też w związku z Lutrem, który odrzucił księgi deuterokanoniczne. Kościół na Soborze Trydenckim (1546) w związku z reformacją urzędowo określił zakres kanonu, podając imienny wykaz wszystkich ksiąg Starego i Nowego Testamentu. Dekret soborowy jest prawdziwą definicją dogmatyczną, a prawda w nim zawarta jest prawdą wiary katolickiej. Jej odrzucenie albo zaprzeczenie prowadzi do herezji.

Wszystkie pisma żydowskie i chrześcijańskie, których nie uznano za natchnione i które nie weszły do kanonu, nazywamy apokryfami. Apokryfy starotestamentowe - produkt judaizmu są przypisywane patriarchom i prorokom. Odzwierciedlają religijne i moralne pojęcia świata żydowskiego z okresu od II w. przed Chr. do I w. po Chr. Apokryfy nowotestamentowe są już pochodzenia chrześcijańskiego. Przypisywane apostołom, przedstawiają wierzenia, doktryny i tradycje pewnych kręgów chrześcijańskich, zarówno ortodoksyjnych jak i heretyckich w pierwszych wiekach Kościoła. Apokryfy w katolickim sensie tego słowa są przez protestantów nazywane pseudoepigrafami. Apokryfy, choć rościły sobie prawo Boskiego pochodzenia, nie są jednak w rzeczywistości natchnionym Słowem Bożym.

Podsumowując: Kanon Pisma Świętego powstał z potrzeby ustalenia, które z otaczanych czcią religijnych pism żydowskich i chrześcijańskich są rzeczywiście Bożego pochodzenia. Obejmuje on 73 natchnione księgi: 46 wchodzących w skład Starego Testamentu i 27 zawartych w Nowym Testamencie. Czytając pisma kanoniczne, mamy pewność, że poznajemy autentyczne Słowo Boga.

Omawiając ogólne pojęcia dotyczące Biblii należałoby również przytoczyć pojęcie Pięcioksięgu.
Pięcioksiąg - najważniejszy tekst objawiony judaizmu, składający się z 5 ksiąg w języku hebrajskim, spisanych wedle tradycji przez Mojżesza na polecenie Boga. W skład Tory wchodzą:

    1. Księga Rodzaju (łac. Genesis)
    2. Księga Wyjścia (łac. Exodus)
    3. Księga Kapłańska (łac. Leviticus)
    4. Księga Liczb (łac. Numeri)
    5. Księga Powtórzonego Prawa (łac. Deuteronomium)

Głównym tematem Tory jest Przymierze pomiędzy Bogiem, a narodem Izraela za pośrednictwem Mojżesza zawarte podczas wędrówki z niewoli egipskiej do Ziemi Obiecanej. Opis kształtowania się narodu i kultu za czasów Mojżesza poprzedzony jest znajdującymi się w Księdze Rodzaju opowieściami o prapoczątkach ludzkości (od Stworzenia do Potopu i Wieży Babel) oraz pradziejach Izraela (dzieje Patriarchów: Abrahama, Izaaka oraz Jakuba i jego synów).

Dzisiejsza biblistyka przyjmuje, że księgi powstały z wielu starszych tradycji, a ich dzisiejsza forma ukształtowała się do końca V w. p.n.e. Teoria źródeł przyjmuje, że na Pięcioksiąg składają się cztery dokumenty pierwotne: jahwistyczne (J), elohistyczne (E), kapłańskie (P) oraz deuteronomistyczne (D), wielokrotnie redagowane i uzupełnione o tradycję ustną.

 

 

STARY TESTAMENT

1. Etap przedliteracki

Przekazy ustne - przy zastosowaniu pewnych form literackich: POEZJA, rzadziej PROZA.
PRAWA - apodyktyczne (starsze): krótkie nakazy lub zakazy
- kazuistyczne (młodsze): opis sytuacji i sposób jej rozwiązania
Uczenia się na pamięć i pamięciowo przekazywano (z dziada pradziada) w czasie uroczystości rodzinno-religijnych czy religijnych, w miejscach kultu. Wiele prawd wiary zawartych było w modlitwach, tekstach liturgicznych. Najstarszy członek rodu przemawiał przypominając w poszczególne święta różne prawdy wiary. W ten sposób cała społeczność zapoznawała się ze słowem Bożym. Powstawały różne szkoły nauczania; grupy czy rody miały swoje ulubione prawdy wiary i sposoby ich przekazywania.

2. Etap literacki

Tekst zaczęto spisywać 2 tys. lat przed Chrystusem.
Najstarsze - prawa apodyktyczne (dekalog)

Język
- Bliski Wschód - od tysiącleci pismo obrazkowe
- Egipt - hieroglify (najstarszy język pisany)
- Mezopotamia - 3 tys. lat prz. Chr.: zapis klinowy w języku akkadyjskim opierający się na sylabach
- Fenicja - połowa II w.prz.Chr.: zapis alfabetyczny
- Monarchia Dawidowa - XI / X w. prz. Chr.: powstaje język hebrajski; efektem jego rozwoju jest powstanie alfabetu w piśmie kwadratowym (VI/V w.prz. Chr.), którym zapisywano teksty biblijne. Wyjątkiem są niektóre fragmenty Księgi Daniela i Ezdrasza napisane po aramejsku (rdzenie w większości te same lecz inna wokalizacja)

W wyniku diaspory od III w. prz Chr. tłumaczono księgi Pisma Św. na język grecki. Księgi: Tb, 1 Mch, Ju, Ba, Syr - znamy tylko z ich greckich tłumaczeń. Natomiast Mdr i 2 Mch zostały od razu napisane po grecku.
Do VIII/IX w. po Chr. język grecki - tylko duże litery (tzw. zapis majuskułowy, uncjalny), później - minuskułowy.

W języku hebrajskim do VIw. po Chr. - tekst przedmasorecki, później masorecki
W I w. przed Chr., a może nawet i wcześniej rozpoczęto ustalanie tekstu hebrajskiego. Wybrano jedną formę tekstu ksiąg św. eliminując wszystkie pozostałe i tę formę przepisywano odtąd z największą dokładnością.

Opracowaniem ustalonego tekstu zajęli się tzw. soferim = "uczeni w Piśmie". Podzielili tekst na wiersze, podając ich ilość na końcu każdej księgi. Nie wprowadzili jednak do tekstu żadnych zmian poza kilkunastoma (ok. 18 w całej Biblii hebrajskiej) poprawkami wyrażeń czy zwrotów niestosowanych. Błędów w tekście nie poprawiali. Notowali tylko w pamięci wyrazy opuszczone, które jednak należy czytać, wyrazy zbędne, których czytać nie trzeba, choć są napisane i wyrazy zmienione, które czytać należy inaczej. W miarę rozwoju studium Pisma Św. zwracano uwagę nie tylko na ortografię i wokalizację, ale i na sposób interpretacji ksiąg św. Podawano więc uwagi odnośnie układu liter w wyrazach i ich liczbowej wartości, uwagi dotyczące wyrazów rzadko spotykanych (należało pamiętać ile razy), albo tylko raz jeden użytych w Biblii. Cały ten olbrzymi materiał przekazywany ustnie, spisano między VI a X wiekiem nazywając go masorą.

masora numeryczna - podaje ilość wierszy, wyrazów i liter na końcu każdej księgi
masora tekstualna - dotyczy brzmienia i znaczenia samego tekstu:
- masora mała lub marginesowa (na marginesie bocznym, między kolumnami):
    a) ile razy spotyka się w Piśmie Św. wyraz zaznaczony kółeczkiem 
    b) co i jak czytać, a czego nie czytać
- masora wielka (pod lub nad tekstem) rozwija i często wyjaśnia masorę małą przez podanie przykładów z Pisma Św.
- masora końcowa (na końcu kodeksu) podaje w alfabetycznym porządku wyrazy wyróżniające się jakąś osobliwością

Wokalizacja - alfabet hebrajski, podobnie jak i alfabet innych semickich języków nie posiadał samogłosek. Aby utrwalić przekazany tradycją sposób czytania tekstu Biblii nadano mu wokalizację. Uczyniono to przy pomocy punktów pisanych pod literami oznaczając w ten sposób samogłoski długie i krótkie. Wprowadzono też różnicę w wymawianiu kilku spółgłosek, podzielono wyrazy na sylaby, zaznaczono akcenty oraz pauzy i modulację w zdaniach.

Należy pamiętać, że masora nie jest w pełni jednakowa. Istniały bowiem w czasie od VI do X w. dwie główne szkoły judaistyczne: zachodnia - palestyńska i wschodnia - babilońska.
Massoruh siag letorah - masora jest ogrodzeniem Pisma Św.


Rękopisy przedmasoreckie
Zniszczenie innych form tekstu, poza wybranym, spowodowało, że długo jedynymi znanymi nam tekstami przedmasoreckimi były: papirus z Nash (I lub II w. prz.Chr.) zawierający jedynie Wj 20,2-17 i Pwt 6,4.5. oraz pergaminowe filakterie z Murabba`at, używane w prywatnej modlitwie.
Sytuacja zmieniła się po odkryciach w Qumran. Znaleziono tam fragmenty niemal wszystkich ksiąg ST w odpisach z ostatnich trzech wieków przed Chr. i I w. po Chr. m.in. pełny tekst Księgi Izajasza z końca II w. prz.Chr.

Teksty masoreckie
- Codex Cairensis albo Kodeks prorocki Mosze ben Aszera - ok. 895r. po Chr. (najstarszy tekst masorecki, grupa zachodnia - palestyńska)
- Codex Petropolitanus albo Codex Babylonicus prophetarum - ok. 916r. po Chr. (grupa wschodnia - babilońska)


NOWY TESTAMENT

Zanim powstał spisany zbiór ksiąg NT, ewangelia była przez kilkadziesiąt lat głoszona ustnie. Spisywano jedynie fragmenty do celów liturgicznych. Po uzyskaniu aprobaty Kościoła pisma NT zaczęły szybko rozprzestrzeniać się w licznych odpisach, wraz z szerzącym się chrześcijaństwem. Pisarze kościelni II w. znają już wszystkie pisma kanoniczne NT.

Czas powstania: ok. 50 - 100 r.

ok. 50 r. - Jk (albo przy końcu 58), 1 i 2Tes
ok. 56 r. - Flp
ok. 57 r. - 1 Kor, Ga
koniec 57 r. - 2Kor
57 - 58 r. - Rz
61 - 63 r. - Kol, Ef, Flm
koniec 64 r. - 1P, Mk
ok. 65 r. - 1Tm, Tt
koniec 67 r. - Hbr, 2Tm
68 -70 r. - Mt,
70 - 80 r. - Łk, Dz, Jud, 2P
koniec 95 r. - ostateczna redakcja Ap, J, 1J (3J i być może 2J są dawniejsze)

NT prawie w całości napisany był po grecku. Tylko Mt po aramejsku, jednak grecki przekład tej Ewangelii dokonany jeszcze w I w. cieszy się powagą tekstu oryginalnego.

Nietrwałość zwojów papirusowych uniemożliwiła przetrwanie autografów i najstarszych apografów (odpisów) nowotestamentalnych. Mimo to uczeni są w posiadaniu ok. 90 fragmentów papirusowych NT a liczba ich stale się powiększa. Do najcenniejszych zaliczane są:

- papirus Rylandsa - znaleziony w Egipcie, datowany na pocz. IIw., wym ok. 9 x 6 cm., zapisany obustronnie zawiera kilka wierszy z Ewangelii św. Jana
- papirusy Chester Beatty - fragmenty kodeksów z przełomu II i III w.,
- papirus Egerton - 2 połowa II w.

Brak pełnych odpisów NT z pierwszych trzech wieków chrześcijaństwa tłumaczy się i tym, że chodzi o okres prześladowań, gdy księgi biblijne miały być na mocy dekretów cesarskich wydawane w ręce władz i niszczone. Po edykcie mediolańskim sam cesarz Konstantyn wyasygnował znaczne sumy na sporządzenie nowych kodeksów pergaminowych.

W najstarszych kodeksach pisano w kolumnach, bez odstępów między wyrazami i zdaniami. Ten sposób pisania nazywa się stychometrycznym. Już jednak od IV w. stosuje się inny system przepisywania, zastępujący brak interpunkcji. Jest to tzw. kolometria: w każdej linii umieszczono frazę zdania, mającą wewnętrzny sens. Tę formę stosuje się do dziś w przekładach poetyckich części Pisma Św.

Najstarsze Kodeksy:
Kodeks Synajski - wielkie karty (43 x 38 cm.) zapisane w czterech kolumnach, zawiera niemal kompletny tekst grecki ST i pełny tekst NT, z dołączonym Listem Barnaby i częścią Pasterza Hermasa; powstał pod koniec IV w.
Kodeks Watykański - również z IV w., liczy dziś 634 karty (27 x 27 cm.) zapisane w trzech kolumnach; zawiera grecki tekst całego Pisma Św.; uważany za najlepszy ze względu na staranność odpisu.
Kodeks Aleksandryjski - powstał w V w., zawiera 773 karty.

Biblistyka - Interpretecja Pisma Świętego

         

 

Pismo święte jest nie tylko podobne do ludzkiej mowy, jest bowiem ludzką mową w najpełniejszym sensie, pozostając przez cały czas słowem Bożym.

Słowo Boga do ludzi

Fakt przemawiania Boga do ludzi pomaga nam zrozumieć przeprowadzona w artykule 19 Konstytucji O objawieniu Bożym paralela między dwoma wcieleniami Słowa Bożego: w ludzką mowę i w ludzkie ciało. Wiemy, że Syn Boży upodobnił się do ludzi we wszystkim z wyjątkiem grzechu (Hbr 4,15); podobnie też możemy stwierdzić, iż pisane słowo Boże jest pod każdym względem podobne do ludzkiej mowy, prócz tego, że nie może zawierać żadnego formalnego błędu. Możemy, a nawet musimy prowadzić dalej tę paralelę. Chrystus jest nie tylko podobny do ludzi; jest bowiem prawdziwie człowiekiem i prawdziwie Bogiem. Pismo święte jest nie tylko podobne do ludzkiej mowy, jest bowiem ludzką mową w najpełniejszym sensie, pozostając przez cały czas słowem Bożym.

Jest zatem sprawą największej wagi, aby ustalić dokładnie, jakie znaczenie miał na myśli natchniony pisarz. Podległy i tak ograniczeniom ludzkiego języka, będzie mówił o rzeczach z jednego tylko punktu widzenia. Warto też pamiętać, że nie wszystko, co autor pisze, jest twierdzeniem kategorycznym. Wyważona egzegeza jakiegoś wyjątku z Biblii ustali w każdym przypadku, jak dalece pisarz ręczy za swe idee, prawda zaś tego, o czym mówi, będzie się mieściła tylko i wyłącznie w tych granicach. Może on zaryzykować jakieś twierdzenie czy też wyrazić nawet wahanie oraz wątpliwości. Wypada nam respektować te zastrzeże nią, ponieważ Bóg, który przez niego przemawia, raczył je uznać. Możemy posunąć się jeszcze o krok i powiedzieć, że pisarz jest w stanie twierdzić coś, czego nie przedkłada jako faktu do wierzenia; innymi słowy, może posługiwać się fikcją. Pisarz natchniony może się posługiwać fikcją, ponieważ fikcja może być narzędziem objawienia Boskiej prawdy. Potwierdzają to przypowieści ewangeliczne; co więcej zaś, istnieją całe fikcyjne utwory w Starym Testamencie, na przykład księgi: Jonasza, Estery, Judyty. Jest oczywiste, że takie pisma należy oceniać zgodnie z intencją autorów, nie zaś według naszych z góry wyrobionych sądów. To jednak przywodzi nas do kwestii form literackich.


Formy literackie

Cała literatura jest ukształtowana z typów czy rodzajów, różniących się od siebie odrębną formą czy strukturą; są to formy literackie. Podstawowe rozróżnienie zachodzi między prozą a poezją; w praktyce jednak dana jednostka literacka nie jest po prostu „prozą” czy „poezją” jako taką, lecz jakimś szczególnym rodzajem jednego lub drugiego gatunku. Istnieje dużo okazji do wielkiej różnorodności i w różnych kulturach oraz różnych wiekach rozwinęły się różne formy. Rozmaitość form literackich, nawet w obrębie danej kultury, wynika z pragnienia, żeby nadać bardziej znaczący wyraz jakiemuś tematowi oraz uwydatnić różne aspekty prawdy. Pojedyncze wydarzenie może śmiało być tematem ujętym w rozmaite formy - na przykład w formę opowieści prozatorskiej, poematu epickiego, dramatu, traktatu filozoficznego; każda zaś forma będzie miała swą własną „prawdę”. „Prawda poezji nie jest identyczna z prawdą dramatu. Wszystkie te formy stanowią różne usiłowania wyrażenia prawdy; lecz ponieważ prawda jest szersza niż jakakolwiek pojedyncza forma, w swym konkretnym wyrazie — choć stanowi ujęcie tej samej rzeczywistości — jest często całkiem odmienna w jednej formie od tego, czym się wydaje w innej.” (J. L. McKenzie, Dictionary o/ the Bible)

Istnienie form literackich jest w praktyce jedną z tych rzeczy, które uznajemy za coś naturalnego. Niemniej jest to fakt, którego zastosowanie do Biblii - właśnie z powodu niedoceniania w pełni jej ludzkiego aspektu - było bardzo ograniczone. Obecnie sytuacja ta uległa wreszcie poprawie i przyjmuje się, że Pismo święte zawiera w istocie różnorodne formy. Pojmuje się zarazem, że form literackich nie można określić a priori; często musimy być dobrze świadomi literackich konwencji epoki, w której ukształtowało się jakieś pismo, zanim będziemy w stanie ustalić jego formę.

Jest rzeczą jasną, że natchnieni pisarze mogli stosować którąś z form literackich będących w użyciu u ich współczesnych, „dopóki nie stanęliby w sprzeczności z Bożą świętością i prawdą”. Niektórzy bibliści sądzili, że musi to wykluczać fikcję - osobliwy wniosek, jeśli się bierze pod uwagę przypowieści. Jedynie bardzo mało form literackich, przeszłych i teraźniejszych, można było z tego powodu wykluczyć, i nawet wtedy nastąpiłoby to chyba ze względu na treść, nie zaś na formę. Ktoś powiedział, że choć moglibyśmy bardzo dobrze wyobrazić sobie Boga budzącego natchnienie u takiego powieściopisarza jak Dostojewski, nie mogłoby się nam nigdy roić, że inspirowałby On powieść pornograficzną. Owszem, lecz uwaga ta nie jest całkiem stosowna, gdyż w obu przypadkach forma mogła być ta sama. Rzadko kiedy możemy rozstrzygnąć - w oderwaniu - co licuje lub nie licuje z Bogiem, gdyż łaskawość Boga sięga głębiej, niż o tym wiemy. Studiując słowo Boże dobrze jest mieć w pamięci surową rzeczywistość wcielenia oraz zgorszenie Krzyża.


Lud Słowa

Przekonaliśmy się, że nie możemy ignorować ludzkiego uwarunkowania słowa Bożego pod groźbą błędnej interpretacji Bożego posłannictwa. Znaczy to, po pierwsze, że powinniśmy się nauczyć rozpoznawać i właściwie oceniać formy literackie stosowane przez pisarzy biblijnych. Ale znaczy to także, iż dokonując poważniejszego posunięcia musimy dążyć do zrozumienia i docenienia semickiej genezy oraz semickiego ukształtowania i tła Biblii - wszystko to bowiem stanowi jej istotną część. Nie możemy mierzyć Pisma świętego naszą zachodnią miarą, lecz powinniśmy raczej próbować zrozumieć mentalność jego autorów. Wymaga to oczywiście pewnej reorientacji. Nasza zachodnia kultura ma swe źródło w Grecji oraz Rzymie, a grecka spuścizna (choć większość z nas jest jej nieświadoma) wywarła szczególny wpływ na nasz sposób myślenia. Używamy - całkiem spontanicznie - abstrakcyjnych pojęć i abstrakcyjnych terminów, lecz pisarze biblijni, i sam Chrystus, używali terminów i obrazów konkretnych. Uznajemy za naturalny nasz sposób myślenia, ale musimy sobie uprzytomnić, że umysł semicki pracuje inaczej, a co za tym idzie, że światopogląd i kultura semicka różnią się od naszych. Kilka przykładów pomoże nam wyjaśnić tę tezę.

Dla nas „poznać” znaczy uchwycić ideę, lecz dla Semity ma to dużo szerszy zakres znaczeniowy. „Poznanie” Boga w języku biblijnym nie jest zasadniczo spekulatywnym pojęciem o Bogu: zawiera ono akceptację wszystkiego, co On akceptuje, zawiera służbę Bogu, wymaga zaangażowania. Człowiek, który „zna” Boga, jest kimś, kto żyje w Jego obecności, kimś, czyja „znajomość” Boga stanowi regułę postępowania. W oczach Semity Bóg nie jest istotą abstrakcyjną, czystym duchem - jest bowiem Stwórcą, Sędzią, Ojcem. Nam sama idea „czystego ducha” coś przecież mówi; rozumiemy - przynajmniej mgliście - że Bóg jest niematerialny. Dla ludzi z Biblii wyrażenie to byłoby bezsensowne, po prostu dlatego, że nie znali oni naszego rozróżnienia (które jest całkowicie greckie) między duchem a materią.

Skłonni jesteśmy uważać Biblię za swego rodzaju podręcznik, w którym upatrujemy pewien zbiór doktryn, i czujemy się trochę nieswojo, ponieważ nauka nie jest zgrabnie ułożona w porządku logicznym. Tymczasem powinniśmy szukać żywego obrazu Boga, który działa, który wkracza w naszą historię i przemawia do naszych serc. Zrozumiemy wtedy, dlaczego Stary Testament może mówić o Bogu jako pasterzu swego ludu: „Ja sam będę pasł moje owce” (Ez 34,15) - słowa, które powtarzają się echem u Syna Bożego: „Ja jestem pasterz dobry” (J 10, 11.14). Uświadomimy sobie, jakim sposobem Bóg może być przedstawiony jako małżonek Izraela: „Bo małżonkiem ci jest twój Stworzyciel, któremu na imię - Jahwe Zastępów” (Iz 54,5) i jak w Nowym Testamencie Kościół jest oblubienicą Chrystusa (Ap 21,9). Skondensowaliśmy doktryny wiary i wyłożyliśmy je ścisłym, technicznym językiem - podczas gdy Jezus nauczał w przypowieściach. Czerpał On uderzające przykłady z życia codziennego i mówił językiem poezji.

Nie chcemy dyskredytować teologii systematycznej, lecz powinniśmy pamiętać, że nasza teologia jako system wyrosła później niż Pismo święte. Ma swe źródło w Biblii, zwłaszcza w Nowym Testamencie, lecz mówi innym językiem; przekłada bowiem frapujące, niekiedy śmiałe, obrazowe wyrażenia semickie na ścisłe, starannie ułożone formuły. Czyniąc to oddaje konieczną usługę, lecz nie powinniśmy się spodziewać, że tę samą naukową terminologię znajdziemy w Piśmie świętym, podobnie jak nie możemy uważać go za traktat teologiczny, mimo że uznajemy, iż wiele twierdzeń teologicznych jest w nim zawartych. Pozbywamy się całego smaku słowa Bożego, jeśli chcemy dopuścić do rozczłonkowania jego nauki na zgrabne, wyraźnie oznakowane szufladki. Krótko mówiąc, musimy dążyć do zrozumienia Biblii takiej, jaka ona jest, a nie próbować wtłoczyć ją w nasze kategorie myślowe.

Ta semicka formacja nie ogranicza się do Starego Testamentu, lecz obejmuje także Nowy Testament. Poza św. Łukaszem autorami Nowego Testamentu byli Żydzi; nawet i on zresztą nie jest właściwie wyjątkiem, gdyż jego pisma są przecież w charakterze zasadniczo semickie. Cechę tę mają zwłaszcza wszystkie cztery Ewangelie. Nie są bowiem pod żadnym względem spekulatywne, lecz okazują się zawsze żywe i konkretne. Czytamy w nich o człowieku, który jest Synem Bożym, który żył pośród nas, nauczał, cierpiał, zmarł i powstał z martwych. Należał do rasy żydowskiej i przyszedł głosić swą naukę Żydom w konkretnym języku kultury semickiej, która była ich oraz Jego kulturą. Tę właśnie kulturę, pogląd na świat oraz sposób wysławiania się musimy uwzględnić od pierwszej księgi Biblii do ostatniej. Jeśli będziemy nadal traktować ją jako dwudziestowieczny wytwór myśli europejskiej, zadamy jej niechybnie gwałt.

Gdy raz to uchwycimy, będziemy już ujmowali Biblię zgodnie z właściwymi zasadami. Jeśli tylko uświadomimy sobie, że mentalność pisarzy biblijnych różni się od naszej, możemy zacząć pojmować wiele aspektów Biblii, które dotąd wprawiały nas w zakłopotanie. Powinniśmy także pamiętać, iż ostatnią część Pisma świętego napisano niemal dwa tysiące lat temu, a najwcześniejsza jego część ukształtowała się jeszcze jakieś tysiąc lat przedtem. Jest to inny widoczny powód, dla którego Biblia może nastręczać trudności; jest ona wytworem swego własnego czasu i nie możemy oczekiwać, że zrozumiemy ją równie łatwo, jak byśmy zrozumieli utwór nowoczesny. Ponadto, zanim nawet będzie można zacząć ją czytać, trzeba ją przełożyć na języki nowożytne, ponieważ nieliczna tylko garstka może mieć należytą znajomość hebrajskiego i greki.

Tak to wszystko wygląda, lecz najbardziej chcielibyśmy podkreślić raz jeszcze podstawową prawdę, że Bóg przemówił do nas ludzkim językiem. Biblia jest nie tylko słowem Bożym, lecz także słowem ludzkim, i ludzki jej aspekt jest czymś, czego nie możemy ignorować. Nasz jedyny sposób poznania, co Bóg miał nam do powiedzenia w swym Piśmie świętym, to przede wszystkim poznanie, co chce oznajmić autor ludzki. Bóg posłużył się nim i pobudził go - mówiąc do ludzi przemawiał przez usta człowieka, którego w tym celu wybrał. I jedynie przysłuchując się uważnie temu ludzkiemu głosowi możemy uchwycić mowę samego Boga.


Biblia w Kościele

Dotąd zwracaliśmy uwagę na ludzki aspekt Biblii. Nigdy jednak nie straciliśmy z oczu jej Boskiego aspektu, gdyż podstawowy fakt natchnienia zakłada Boskie autorstwo Pisma świętego. Jest to moment, którego nie wolno przeoczyć, jeśli mamy zrozumieć Pismo święte. I choć egzegeta katolicki musi stosować metody racjonalnej interpretacji, musi także brać Biblię za to, czym ona rzeczywiście jest, za słowo Boże. „Egzegeta, który pomija ludzkiego autora i racjonalne metody postępowania, niezbędne do jego zrozumienia, naraża się na niebezpieczeństwo pozostania poza Pismem świętym, wprowadzając misterne i arbitralne interpretacje, niezgodne z wolą Boga. Ktoś, kto odrzuca Boskiego autora i środki niezbędne do jego ujęcia - wiarę oraz Kościół, skazuje się na to, że zbada jedynie powierzchowną warstwę świętej księgi, a nawet zada gwałt jej znaczeniu. Egzegeta, który uwzględnia obu autorów i zachowuje ścisłą hierarchię między wskazaniami wiary a wymaganiami rozumu, jest w stanie zgłębiać Pismo święte w sposób harmonijny i naprawdę wszechstronny. Opierając się na solidnym fundamencie naukowej i krytycznej egzegezy, biorąc pod uwagę każdą ludzką cechę księgi, będzie on w stanie stworzyć egzegezę teologiczną i duchową, która odsłoni intencje i nauki Boga z najpewniejszą gwarancją.” (P. Benoit, Prophecy and Inspiration) Ale dla osiągnięcia tego pożądanego rezultatu jest konieczne,aby uczony kierował się nie tylko swą wiedzą, nie tylko swą wiarą w Boskie pochodzenie Pisma świętego, lecz także wskazaniami nauczycielskiego urzędu Kościoła.

Kościół jest autentycznym interpretatorem Pisma świętego, lecz stwierdzenie to musi być właściwie rozumiane. Nie znaczy ono, że Kościół będzie się wypowiadał - autorytatywnie i kategorycznie - w sprawach krytyki oraz szczegółów historycznych, jeśli nie wiążą się one z kwestiami dogmatycznymi czy moralnymi, Kościół bowiem zajmuje się zagadnieniami wiary i moralności oraz sprawami bezpośrednio z nimi związanymi. W istocie rzeczy Kościół rzadko określał sens poszczególnych tekstów w sposób uroczysty i kategoryczny. Częściej interpretuje się jakiś tekst pośrednio, tj. przytaczając go jako zawierający określoną doktrynę lub też odrzucając interpretację, która implikuje formalny błąd w Piśmie świętym; ale w tych przypadkach należy wystrzegać się przesadnego akcentowania wagi danego tekstu. Nasza ocena roli urzędu nauczycielskiego znajduje wyjaśnienie w dyskusji, która doprowadziła do wyboru szczególnego wyrażenia w artykule 23 Konstytucji O objawieniu Bożym: „Pod nadzorem świętego Urzędu Nauczycielskiego” (,,sub vigilantia Sacri Magisterii”). W toku debat wprowadzono - by zastąpić uprzedni termin „sub duetu” - wyrażenie „vigilantia”, a wszystko to dla wyjaśnienia, że funkcja urzędu nauczycielskiego nie polega na prowadzeniu - postęp jest rzeczą wiedzy; urząd nauczycielski ma zasadniczo negatywną funkcję wytyczania granic i wyodrębniania terenów niedostępnych.

Wynika z tego, że katolicki egzegeta nie jest - czy nie powinien być - krępowany przez nauczycielski urząd Kościoła. Tekst konstytucji posuwa się o wiele dalej głosząc, że trudy egzegetów pomogą w szybszym i pewniejszym wydawaniu przez Kościół orzeczeń w sprawach biblijnych. Prawdę tego stwierdzenia ilustrują dokumenty oficjalne. Tak więc „Divino afflante Spiritus”, uważana słusznie za Magna Carta biblistyki katolickiej, byłaby niemożliwa bez ofiarnej pracy pewnych światłych uczonych, prowadzonej od przełomu stulecia. Opublikowana w 1964 r. Instrukcja Papieskiej Komisji Biblijnej odzwierciedla - w sposób jeszcze bardziej uderzający - pozytywne osiągnięcia uczonych katolickich od 1943 r. (data ogłoszenia „Divino afflante Spiritus”). Najbardziej godna uwagi jest wszakże konsekwentna biblijna orientacja i zabarwienie dekretów i konstytucji Vaticanum II. Urząd nauczycielski Kościoła wyznał w ten sposób swą wdzięczność wobec biblistów i innych teologów, którzy mają ścisły związek z odrodzeniem studiów biblijnych. Hierarchii przypada w rzeczy samej rola kierowania Kościołem, lecz biskupi, indywidualnie i kolektywnie - jak wykazał dramatycznie Sobór Watykański II - muszą być poinformowani o wynikach badań biblijnych, jeśli ich kierująca dłoń ma służyć pomocą. Poza tym Duch - jak wiatr - tchnie tam, gdzie chce. Można słusznie oczekiwać, że ci, którzy studiują natchnione pisma z oddaniem, pokorą i w służbie Kościoła, mogą się z pełnym zaufaniem spodziewać, iż dostąpią jakiejś miary oświecenia ze strony Ducha, wnosząc w ten sposób pewien wkład do właściwej Kościołowi wciąż rosnącej świadomości oraz zdolności rozumienia słowa Bożego.

 

 

 

 

 

Pytania pomocnicze w formacji jako lektor

1. Na czym polega posługa lektora? (jakie są jego zadania?)

2. Na jakie dziedziny rozkłada się formacja lektora?

3. Jakie zadanie ma formacja biblijna?

4. Jakie zadanie ma formacja liturgiczna?

5. Jaka jest podstawowa księga liturgiczna, którą używa lektor?

6. Z ilu tomów składa się lekcjonarz mszalny?

7. Wymień znane Ci księgi liturgiczne?

8. Jaki cykl czytań niedzielnych i w dni powszednie przypada na aktualny rok kościelny?

9. Co oznacza strój lektora "alba"?

10. Wymień reguły poprawnego czytania (przynajmniej kilka z piętnastu).

11. Scharakteryzuj ogólne zasady wymowy. Czemu one są takie ważne? (chodzi o oddech, emisję głosu itd.)

12. Jak powinno przebiegać poprawne przygotowanie tekstu i później jego odpowiednie odczytanie?

13. Czym jest Biblia?

14. Z ilu ksiąg składa się Stary Testament, a z ilu Nowy Testament?

15. Co to jest kanon Pisma Świętego?

16. Jakie księgi wchodzą w skład "Pięcioksięgu"?

17. Co to są apokryfy?

18. W jaki sposób najpierw przekazywane było Słowo Boże?

19. Dlaczego dla lektora ważna jest odpowiednia interpretacja tekstu Pisma Świętego?

20. Z podanego poniżej tekstu wybierz najważniejsze według ciebie zdanie i myśl. Zaznacz w których miejscach powinny być pauzy i na jak długo. Zaznacz w każdym zdaniu najważniejsze słowa. W kilku zdaniach opisz krótko o czym jest poniższa perykopa.

 

Czytanie z Drugiego Listu świętego Pawła Apostoła do Koryntian   (2 Kor 5, 6-10)
Nadzieja Apostoła

Bracia:
Mając tę ufność, wiemy, że jak długo pozostajemy w ciele, jesteśmy pielgrzymami z daleka od Pana. Albowiem według wiary, a nie dzięki widzeniu postępujemy. Mamy jednak nadzieję i chcielibyśmy raczej opuścić nasze ciało i stanąć w obliczu Pana.
Dlatego też staramy się Jemu podobać, czy to gdy z Nim jesteśmy, czy gdy z daleka od Niego. Wszyscy bowiem musimy stanąć przed trybunałem Chrystusa, aby każdy otrzymał zapłatę za uczynki dokonane w ciele, złe lub dobre.

 

____________________________________________________________________________________________

 

 PRAKTYCZNE RADY

 A. Wymowa
     Oddech
     Emisja głosu
     Artykulacja
     Samogłoski
     Spółgłoski
     Akcent gramatyczny

B. Poprawne czytanie
     Lektor powinien zaznajomić się z tekstem i zrozumieć treść
     Perykopę należy podzielić na części
     W czytaniu ważną rolę odgrywają przerwy
     Akcent logiczny nadaje jednoznaczny sens zdaniu
     Lektor czyta błędnie, bo czyta szybko
     Czytanie na jednym tonie jest nużące
     Lektor musi być dobrze słyszany
     Lektor i mikrofon

 

A. Wymowa

Mowa ludzka powstaje z harmonijnego współdziałania oddechu, dźwięku i artykulacji. Wstępne przygotowanie do funkcji lektora powinno polegać na ukształtowaniu prawidłowego i ekonomicznego oddechu, dźwięcznego i silnego głosu oraz poprawnej, zgodnej z zasadami języka polskiego, wyraźnej wymowy.

Oddech

Wielu lektorów czyta błędnie z powodu wadliwego oddechu. Np. lektor przyspiesza czytanie niejednokrotnie dlatego, bo brakuje mu powietrza do spokojnego wypowiedzenia zdania do końca lub robi przerwy w nieodpowiednim miejscu dla uzupełnienia powietrza. Uniknie się tych braków, jeśli lektor wypracuje sobie głęboki tor oddechowy oraz nauczy się ekonomicznie szafować posiadanym powietrzem. Dla osiągnięcia tej umiejętności wykonaj następujące ćwiczenia:

Wdychaj powietrze przez nos, głęboko, tak aby powstały jednocześnie znaczne ruchy muskulatury brzusznej, dolnych żeber oraz górnej klatki piersiowej (kontrola rękami). Następnie wydychaj powietrze, lecz nie od razu, ale powoli na spółgłosce „s". Klatka piersiowa powoli redukuje się, wydech wydłuża.

Zwrócić należy tu jeszcze uwagę na proces wdechu. Ma on się dokonać nie ustami, ale nosem. Ma to ważne, higieniczne znaczenie. Powietrze wdychane nosem oczyszcza się z pyłków przez jamy nosowe, ociepla się chroniąc przed zaziębieniem gardła, zwłaszcza w zimie, gdy w kościele panuje niska temperatura, powietrze nawilgatnia się chroniąc gardło przed zasychaniem.

Emisja głosu

Wytwarzanie głosu u różnych osób jest niejednolite, nieraz błędne. Chodzi o to, by wytwarzać dźwięk możliwie najlepszy, dźwięczny i bez wysiłku. W tym celu wykorzystujemy znane z akustyki zjawisko rezonansu. Kierując umiejętnie strumień drgającego powietrza do przestrzeni oddźwiękowych (na maskę) przy niewielkim wysiłku wytwarza się automatycznie dźwięczny i silny głos. Zaś przez niskie ustawienie krtani w czasie emisji głosu powiększamy przestrzenie rezonansowe oraz wytwarzamy pewnego rodzaju opór między działaniem krtani i prądem powietrza, co przyczynia się walnie do wytwarzania tonów pełniejszych i bardziej skoncentrowanych.

Można tu lektorom polecić następujące ćwiczenia:
a)   Po pełnym, głębokim wdechu, jak wyżej opisano (nie podnosimy ani nie obniżamy głowy, trzymamy ją prosto) staramy się w miarę możliwości nisko ustawić krtań (do pozycji, w jakiej ona znajduje się np. przy ziewaniu), zamykamy delikatnie usta i wytwarzamy dźwięk na spółgłoskę „m". Dźwięk ten możemy na jeden oddech powtórzyć 3 do 5 razy. Przy tym staramy się, aby dźwięk koncentrował się na górnym podniebieniu, tuż za zębami. 
b)   Po wytworzeniu się tego rezonansowego dźwięku możemy przenosić go na samogłoskę. Dźwięczność naszej mowy zależy bowiem od dźwięczności samogłosek. Wykonujemy następujące ćwiczenie: Po wdechu, jak wyżej, wytwarzamy dźwięk na „m", a następnie powtarzając go, łączymy z poszczególnymi samogłoskami. Dbamy przy tym o to, by rezonans przelewał się na samogłoski.


 

    M  MA
    M  ME
    M  MĄ
    M  MĘ
    M  MO
    M  MI
    M  MU
    M  MY


 

Każde z tych ćwiczeń należy powtórzyć trzy razy. Regularne, codzienne powtarzanie ich, a zwłaszcza wykonanie przed czytaniem korzystnie wpłynie na dźwięczność głosu.

Artykulacja

Najważniejszą umiejętnością lektora jest wyraźna i poprawna wymowa, zarówno samogłosek, jak i spógłosek. Napotykamy tu na dwie poważne przeszkody. Pierwszą z nich to naleciałości gwarowe, drugą to różnica między pismem a wymową.

Wiemy, że żaden naród na całym obszarze swojego kraju nie mówi jednakowo. Zachodzą poważne różnice wymowy, nie tylko między poszczególnymi okręgami. Zależy to od środowiska, zawodu, wykształcenia. Decydującą jednak rolę odgrywają tu gwary. Lektor w kościele musi wznieść się ponad te regionalne wpływy, musi posługiwać się ogólnopolską kulturalną wymową sceniczną.

Drugą trudnością w poprawności wymowy są różnice między pismem a wymową. Niektórzy pedagodzy sugerowali, iż sprawdzianem poprawnego czytania jest wyraźne wypowiedzenie dźwiękowe wszystkich liter w słowie. To jednak jest błędną zasadą, bowiem np. piszemy prośba, ale wymawiamy proźba, piszemy tętno, a wymawiamy tentno itp. Często tak jest, że wymowa zgadza się z pisownią, to jednak nie może być podstawą normatywną. Lektor zatem musi znać ogólne zasady poprawnej wymowy polskiej.

Należy przećwiczyć z lektorami szczególnie te zasady, które w danym regionie są zniekształcone naleciałościami gwarowymi.

Samogłoski

W niektórych okolicach Polski następuje zamiana a na o, np. ja na jo; y na i np krzyż na krziż. Przy wymawianiu nosówek ą, ę spotyka się wiele błędów. Np. przy końcu wyrazu: idę wymawia się idem, jaką wymawia się jakom.

Dla poprawności wymowy należy poznać układy narządów mowy przy samogłoskach:
A                                                                                                                                                                          usta maksymalnie otwarte, język spoczywa biernie w dolnej części jamy ustnej, za dolnymi zębami.
O
układ jak przy A z tym, że wargi nieco się zwężają i zaokrąglają.
U
wargi bardziej się zaokrąglają i bardziej zwężają.
E
wychodząc z pozycji samogłoski A szczęka dolna trochę się zamyka, język delikatnie się podnosi.
I
szczęka bardziej się zamyka, język więcej się podnosi.
Y
język i szczęka jak przy I lecz wargi zaokrąglają się jak przy U.
Ąukład jak przy O z dodaniem nosówki, miękkie podniebienie obniża się.
Ę
Układ jak przy E z dodaniem nosówki, miękkie podniebienie obniża się.

Zasadą normatywną jest wymawianie wyraźne w sposób otwarty wszystkich samogłosek, a więc A jak A, O jak O itd. Przy wymawianiu samogłosek należy dobrze otwierać usta.

W wymowie nosówek występują różnice w zależności od sąsiadujących spółgłosek. Oto reguły poprawnej wymowy:

 


 

a)   Przed spółgłoskami: z, s, ż, ś, sz, w, f, ch wymowa ą, ę nie ulega zmianie, np.
   Ślązak - lecz nie: Ślonzak,
   węch - lecz nie: wench.
Na końcu wyrazu wymowa ą nie ulega zmianie, np.
   jadą - lecz nie: jadom, jado;
   moją - lecz nie: mojom, mojo.
Samogłoska ę jest wymawiana jak e, np.
   ide - lecz nie: idem;
   robie - lecz nie: robiem.
b)   ą, ę wymawia się jak om, em przed spółgłoskami b i p. Np.
   rąbać wymawia się: rombać
   dębina wymawia się: dembina
   kąpiel wymawia się: kompiel
   kępa wymawia się: kempa
c)   ą, ę wymawia się jak; on, en przed spółgłoskami d, t, dz, c, cz. Np.
   żądam wymawia się: żondam
   żądza wymawia się: żondza
   będą wymawia się: bendą
   nędzny wymawia się: nendzny
   kąt wymawia się: kont
   pieniądz wymawia się: pienionc
   pętać wymawia się: pentać
   pączek wymawia się: ponczek
d)   ą, ę brzmi jak oń, eń przed ć, dź. Np.
   pięć wymawia się: pieńć,
   kądziel wymawia się: końdziel
   piąć wymawia się: piońć,
   będzie wymawia się: beńdzie
e)   ą, ę wymawia się jak: o, e przed spółgłoskami L, Ł. Np.
   ciął wymawia się: cioł
   cięli wymawia się: cieli
   dął wymawia się: doł
   dęli wymawia się: deli


 

 

Spółgłoski

Przy wymawianiu pojedynczych spółgłosek nie spotyka się na ogół większych odchyleń, chyba że u kogoś występują wady wymowy. Spotyka się jednak dość często niezbyt ostre i precyzyjne wymawianie spółgłosek. Lektor musi zwracać uwagę na prawidłową wymowę poszczególnych spółgłosek.

Często spotykanym błędem jest zniekształcanie spółgłosek przy ich nagromadzeniu, np. uczciwy na ućciwy, czterdzieści na śterdzieści, trzeba na czeba itp.

Należy zwrócić uwagę na zasadę upodobnienia spółgłosek pod względem dźwięczności: wymowa spółgłoski końcowej wyrazu zależy od dźwięczności spółgłoski rozpoczynającej wyraz następny, np. wóz drewniany - z - jest dźwięczne, bo przed d (dźwięczną); wóz popsuty - z - jest bezdźwięczne, wymawia się jak s, bo przed p (bezdźwięczną).
Analogiczna sytuacja występuje w środku wyrazu, np. trzeba wymawia się jak tszeba, bo bezdźwięczne t upodobniło rz; drzewo wymawia się dźwięcznie jak drzewo, lecz nie dżewo. [Porównaj inną wymowę w wyrazie dżem.]

Dla przyswojenia sobie poprawnej wymowy w wyrazach o nagromadzonych spółgłoskach oraz dla uelastycznienia narządów mowy można szeptem wymawiać, starając się o precyzję, następujące słowa i zdania:
   


 

abstrakcja
   arktyczny
   bezkształtny
   bezsprzeczny
   capstrzyk
   chińszczyzna
   chrzcielnica
   demonstrator
   ekscentryk
   ekstrawagancja
   fastryga
   garncarczyk
   góralszczyzna
   impregnować
   iskrzyć
   Inkwizycja
   inscenizacja
   jabłkowy
   kaszlnięcie
   lingwistyka
   marszczyć
   monstrualny
   nabrzmiały
   najeźdźca
   nastrzyc
   obstrzępić
   odszczepieniec
   opatrzność
   parafiańszczyzna
   patriarcha
   pertraktacja
   podstrzesze
   podstrzyżyny
   przedchrześcijański
   przejażdżka
   pszczoła
   reskrypt
   rozkrzyżować
   rozpostrzeć
   rozprzężenie
   rozstrzygnąć
   spełznąć
   sprzymierzeniec
   strzaskać
   strzykawka
   tatarszczyzna
   transparent
   uszczknąć
   ustrzyc
   wszczynać
   wstrzymać
   zadrzierżgnąć
   zastępować
   W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie.
   Z czeskich strzech szło Czechów trzech.
   W czasie suszy szosa sucha.


 

 

Akcent gramatyczny

W języku polskim akcent gramatyczny jest stały i przypada na drugą zgłoskę od końca wyrazu wielozgłoskowego. Zasady tej należy bezwzględnie przestrzegać. Od normy tej zachodzą następujące wyjątki.
1)   Przy wyrazach obcego pochodzenia zakończonych na: -ika, -yka oraz -ik, -yk w liczbie mnogiej, akcent pada na trzecią zgłoskę od końca wyrazu wielozgłoskowego. Np.
   logika;
   polityka;
   laik, laicy;
   polityk, politycy.
Zmiany akcentu nie zachodzą przy wyrazach obcych całkowicie spolszczonych.
2)   Przy enklitykach akcent pozostaje na wyrazie rdzennym. Enklityka nie przesuwa akcentu. Np.
   mówili|byście lecz nie: mówilibyście
   aby|śmy lecz nie: abyśmy
3)   Zaimki jednosylabowe jak np.: mi, cię, go, mu itp. nie mają samodzielnego akcentu; łączą się w jedno z wyrazem poprzednim. Np.
   powiedziałmu lecz nie: powiedział mu
   kochamgo lecz nie: kocham go
chyba, że przysługuje im akcent logiczny.
4)   Jeśli czasownik jednosylabowy poprzedzony jest przeczeniem: nie, to akcent spoczywa na przeczeniu: Np. nie dał, nie chciał.
5)   Poza tym w języku polskim mamy wiele wyrazów, gdzie akcent jest chwiejny. Np.
   w szczególe i w szczególe
   rzeczpospolita i rzeczpospolita
   okolica i okolica
   biblioteka i biblioteka
   idea i idea
   nauka i nauka

Po dalsze przykłady odsyłam do słowniczka Zasad poprawnej wymowy, wydanego przez Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego, lub do Słownika poprawnej polszczyzny, Stanisława Szobera.

B. Poprawne czytanie

Przyjęcie, zrozumienie, przeżycie czytanego słowa zależy w dużej mierze od lektora, od jego umiejętności czytania. Na dowód tego można przytoczyć wyniki badać Hanny Mystkowskiej „Żywe słowo w pracy z dziećmi" (Warszawa 1966); Czy i w jakim stopniu forma dźwiękowa wypowiedzi wpływa na słuchacza. Jeden i ten sam tekst czytało pięciu lektorów przed pięcioma grupami młodzieży: Jeden z lektorów czytał bez przygotowania w sposób dość monotonny. Drugi lektor uwzględniał akcenty logiczne. Trzeci lektor uwzględniał akcenty logiczne i przerwy. Czwarty uwzględniał akcenty logiczne, przerwy oraz zmiany tempa, piąty zaś akcenty logiczne, przerwy, zmiany tempa oraz modulacje głosowe. Uczniowie mieli oddać na piśmie treść usłyszanej czytanki. A oto wyniki badania: W pierwszym wypadku tylko około 10% podało treść w sposób prawidłowy, zaś w piątej grupie przeszło 60%. Wyniki są jasne. Pod wpływem prawidłowej formy dźwiękowej młodzież lepiej zrozumiała czytany tekst i lepiej go zapamiętała. Żywa mowa, w której zastosowano odpowiednią do treści formę dźwiękową, wywołuje aktywną postawę słuchacza, pomaga mu w skupieniu uwagi, w wyobrażeniu sobie treści, przyczynia się do samodzielnej oceny treści i wysnucia wniosków.
Odpowiednio prawidłowo przeczytany tekst nie podniesie wewnętrznej wartości perykopy, ale może uczynić bardziej skutecznym.

Z powyższego wynika, że każdy tekst czytany w kościele w czasie liturgii powinien być przez lektora dobrze przygotowany. Na czym ma polegać to przygotowanie?

Lektor powinien zaznajomić się z tekstem i zrozumieć treść.

Aby spełnić ten warunek, lektor powinien najpierw zaznajomić się z szerszym tłem utworu, a więc autorem, środowiskiem i celem jego napisania. Np. na 24 niedzielę „w ciągu roku" cyklu B przypada jako pierwsze czytanie urywek z Księgi Izajasza, drugie czytanie wyjęte jest z listu św. Jakuba Apostoła. Lektor powinien poznać osobę, posłannictwo i cel działalności proroka, jak również zapoznać się z całością listu, jego charakterem oraz sylwetką św. Jakuba.
Materiał do takiego przygotowania znajdzie się w komentarzach do poszczególnych ksiąg Pisma świętego.

Drugim elementem służącym do zaznajomienia się z tekstem to powolne, z uwagą i zrozumieniem przeczytanie go jeden lub dwa razy lecz nie w zakrystii, krótko przed Mszą św., ale już w przeddzień wieczorem.

Lektor chcąc dobrze oddać treść urywka Pisma św., musi przeprowadzić analizę tekstu. Będzie ona polegała na wyodrębnieniu poszczególnych osób i ich wypowiedzi. Należy uświadomić sobie akcję i jej rozwój. Wyodrębnić opisy i mowę kronikarza.

Perykopę należy podzielić na części.

Każdy utwór składa się z części. Części te mają własny sens, wnoszą nową myśl, ale w całości podporządkowane są celowi głównemu. Jak rozpoznać poszczególne części perykopy? Odrębną częścią jest urywek, który rozpoczyna lub wprowadza coś nowego. Najczęściej miejsce to zaznaczone jest przez zapis a linea. Po przeczytaniu każdej części utworu zrobić przerwę i uzmysłowić sobie jej treść.

Mniejszą jednostką jest zdanie, które wyodrębnione jest przez kropkę. Stanowi ono również pewną całość. Najmniejszą jednostką są poszczególne myśli, które lektor musi wyodrębnić. Jest to ważne ze względu na logiczną i dźwiękową interpretację czytania. Dzięki temu podziałowi lektor nie będzie dzielił tego, co należy czytać razem oraz będzie stosować przerwy w odpowiednich miejscach.

W czytaniu ważną rolę odgrywają przerwy.

Z podziałem na części łączy się odpowiednie przestankowanie. Pauzy to okresy krótszego lub dłuższego milczenia w czasie czytania. Celem ich jest oddzielenie poszczególnych części perykopy, aby słuchaczowi ułatwić zrozumienie sensu całości. Przez błędne stosowanie przerw sens może ulec zmianie. Po prawidłowo stosowanych przerwach poznaje się, że lektor rozumie to, co czyta. Bez zrozumienia treści można wprawdzie dobrze artykułować, ale nie można robić właściwych pauz. Przerwy wymagane są również ze względu na potrzebę oddechu. Lektor potrzebuje przerw, aby uzupełnić powietrze do dalszego czytania.

Lektor powinien przy każdej okazji nabierać powietrze, w przeciwnym bowiem razie będzie odczuwał zmęczenie, lub gdy zabraknie mu powietrza, będzie robił przerwy w miejscach nieodpowiednich.

Tak jak dla lektora, przerwy potrzebne są również dla słuchaczy. Jeśli słuchacz zalany jest potokiem mowy bez przerw, powstaje sytuacja podobna do trwałego, ulewnego deszczu. Woda stoi i nie mogąc wsiąknąć w ziemię odpływa. Deszcz natomiast powolny, z przerwami, wsiąka w ziemię i użyźnia ją. Dzięki przerwom słuchacz lepiej zrozumie treść czytanego urywka Pisma św.

Rodzaje przerw:
a)   a linea jest wyznaczona przez kropkę z zapisem następnego zdania od nowej linii. Oznacza nowy rozdział lub nową myśl. Jest to najdłuższa przerwa stosowana w czasie czytania. trwa ona na okres liczenia do trzech. W tym czasie lektor może zaczerpnąć powietrza oraz popatrzeć na audytorium.
b)   pauzy gramatyczne podyktowane znakami interpunkcyjnymi.

-  Najdłuższą pauzę robimy przy kropce, na czas liczenia do dwóch.

-  Średnik wymaga takiej samej pauzy jak kropka.

-  Przecinek wymaga raczej krótkiej pauzy, w czasie której liczymy do jednego, tj. tyle by uzupełnić powietrze i rozdzielić poszczególne myśli dla ich lepszego zrozumienia. Reguły tej jednak usztywniać nie wolno. Zachodzą bowiem w zdaniu sytuacje, które skracają przerwę przecinka, a czasem wcale go nie uwzględniają, gdyż przerwa mogłaby spowodować rozdarcie jedności myślowej.

-  Nawias - który zawiera słowo lub zdanie wyjaśniające, dyktuje przerwę tak długą jak przy przecinku. Jeśli zamiast nawiasów zdanie lub słowo wtrącone znajduje się między myślnikami, przerwa jest taka sama.

-  Dwukropek - pauza nie jest dokładnie określona, najczęściej jednak powinna trwać na długość kropki, wyjątkowo krócej.

-  Pytajnik i wykrzyknik - wymaga przerwy nie dłuższej niż przy kropce. Jeśli chcemy wywołać pewne zaciekawienie lub napięcie, można zrobić przerwę dłuższą.
c)   pauzy wtrącone, zwane również odcinkowymi lub myślowymi.
Przerwy te robimy w miejscach, gdzie nie ma żadnego znaku interpunkcyjnego. Służą one pełniejszemu zrozumieniu zdania. Bez tych dodatkowych przerw lektor nie jest w stanie przekazać treści oraz utrzymać właściwego tempa. Przerwy tego typu są krótkie. Miejsce ich wyznacza lektor sam. Znajduje je łatwo, im lepiej zrozumie treść czytanej perykopy. Np.:
Zbuntował się na pustyni Izrael, naród wybrany. Po słowie pustynia należy zrobić przerwę odcinkową, w przeciwnym bowiem razie można by zrozumieć zdanie tak, że chodzi o pustynię o nazwie Izrael. Widzimy stąd, iż o przerwie nie zawsze decyduje znak pisarski, ale przede wszystkim zamknięta jednostka myślowa. Grupy słów między przerwami wtrąconymi wymawia się tak, jakby były pisane razem.

Przerwy wtrącone należy robić także:
a.   Po podmiocie zdania głównego, z wyjątkiem gdy zdanie jest bardzo krótkie, albo podmiot wyrażony jest przez zaimek. Np. Bóg| jest Stwórcą nieba i ziemi. Lecz nie: Bóg| jest dobry. Ani: On| nas kocha.
b.   Przy opuszczeniach przerwę robi się w miejscu opuszczonego wyrazu. Np. Ciało należy ziemi, dusza| Bogu. Po słowie dusza opuszczono słowo „należy".
c.   Po przysłówkach, które stoją na początku zdania: tu, tam, nareszcie, przypadkowo itp. Np. Tu| złożyć możesz swoje troski.
d.   Po łącznikach, które łączą zdania niezależne: dlatego, ale, jednak, więc itp. oraz przed takimi łącznikami jak i, albo itp. Np. Otóż myśmy nie otrzymali ducha świata, ale| Ducha, który jest z Boga (1 Kor 2,12). Niech więc uważają nas ludzie za sługi Chrystusa| i za szafarzy tajemnic Bożych (1 Kor 4,1).

Ogólna zasada odnośnie do przerw brzmi: rozdzielać pauzami te grupy słów, które wewnętrznie do siebie należą i wyrażają jednostkę myślową. Nie należy rozdzielać słów przerwami, przez które naruszonoby sens zdania.

Zapamiętaj: najczęściej popełniane są następujące błędy:
1. Robi się za mało przerw.
2. Robi się przerwy w nieodpowiednich miejscach.
3. Nie wytrzymuje się długości przerw.
4. Wszystkie przerwy są jednakowo długie.

Najlepiej zaznaczyć długość przerw w tekście pionowymi kreskami | || |||.
Przykład:
Któż nas może odłączyć| od miłości Chrystusowej?|| Utrapienie, ucisk czy prześladowanie,| głód czy nagość,| niebezpieczeństwo czy miecz?|| Jak to napisano:| Dla Ciebie| zabijają nas przez cały dzień,| uważają nas| za owce przeznaczone na rzeź.||| Ale we wszystkim tym| odnosimy zwycięstwo dzięki temu.| który nas umiłował.|| A jestem pewien,| że ani śmierć, ani życie,| ani aniołowie, ani zwierzchności,| ani rzeczy teraźniejsze, ani przyszłe,| ani potęgi,| ani co wysokie, ani co głębokie,| ani jakiekolwiek inne stworzenie| nie zdoła nas odłączyć| od miłości Boga,| która jest w Chrystusie Jezusie, Panu naszym.||| (Rz 8, 35-39 osiemnasta niedziela w ciągu roku, cykl A).

Akcent logiczny nadaje jednoznaczny sens zdaniu.

O akcencie gramatycznym była już mowa wyżej. Co to jest akcent logiczny, albo myślowy? W każdym zdaniu spotykamy się z różnymi jego częściami, np. podmiot, orzeczenie, dopełnienie itp. Te elementy w różnych zdaniach mają różną wartość znaczeniową. W każdym zdaniu tkwi jakaś jedna myśl, idea, która może być wyrażona przez różne części zdania. W czasie publicznego czytania słowo, które wyraża istotną myśl, powinno być odpowiednio wyodrębnione. to znaczy powinno być akcentowane. Akcent logiczny wykonujemy: przez wzmocnienie siły głosu, zmianę wysokości tonu, przez wydłużenie wypowiedzenia go (ritardando) lub przez przerwę przed i po danym wyrazie.

Zadaniem lektora jest znalezienie tego wyrazu w zdaniu, który decyduje o sensie i odpowiednie wyodrębnienie głosowe. Prawidłowy podział akcentów warunkuje poprawne odczytanie intencji autora oraz poprawność przyjęcia treści przez słuchaczy. Akcent położony na słowie niewłaściwym zniekształca sens zdania. Każde zdanie posiada wieloraką treść, dopiero akcent logiczny wyznacza mu jednoznaczną wartość. Np.: Jesteśmy dziećmi Boga. Akcentując słowo - jesteśmy - stwierdzamy w zdaniu fakt dokonany, np. przez chrzest święty. Akcentując słowo - dziećmi - zmieniamy sens zdania i wyrażamy nasz stosunek do Boga. Natomiast kiedy akcent położymy na słowie - Boga - wtedy wyrażamy jeszcze coś innego, a mianowicie to, że należymy do Boga, a nie do kogoś innego.

Czytając bez akcentów logicznych stajemy się niezrozumiali, lecz błędem jest również dawanie w zdaniu akcentu zbyt wielu wyrazom. Wtedy akcenty logiczne tracą na znaczeniu, podobnie jak gdyby w gazecie nie tylko nagłówki, ale i większa część treści była podana tłustym drukiem.

Jak znaleźć w zdaniu słowo istotne? W czasie przygotowania perykopy staramy się zrozumieć sens zdania, czytając cicho. Następnie pytamy, które słowo ten sens wyraża. Np. Jesteśmy dziećmi Boga. Autor pragnie nam powiedzieć, iż nasz stosunek do Boga po chrzcie św., jak również na mocy stworzenia jest taki, jak stosunek syna do ojca. Pytam teraz kim jestem w stosunku do Boga. Jestem dzieckiem, a więc słowem akcentowanym w tym zdaniu jest słowo - dziećmi.

Inne wskazówki odnośnie akcentu logicznego.
Z natury swej akcentowane są apostrofy i inwokacje np. Zaprawdę - ten jest Syn Boży.
Słowa łączące: jak, wszystko, każdy po wymienieniu np. Gwiazdy, rośliny zwierzęta, ludzie - wszystko to jest dziełem Boga. Słowa w zdaniach, które mają mobilizować, są akcentowane, np. Chrześcijanie powinni być - bohaterami.
Odpowiedź w zdaniu pytajnym nosi akcent np. Spotkało kogoś z was nieszczęście - niech się modli (Jk 5,13).
Słowa przeciwstawne w zdaniu są akcentowane np. Kto nie jest ze mną, przeciwko mnie jest.

Rzadko akcentujemy w zdaniu przeczenia: nie nigdy, żaden itp. gdyż samo przeczenie ma z natury dostateczną siłę. Również rzadko akcentujemy przymiotnik określający rzeczownik, a stojący przed nim, gdyż akcent taki wywołuje nienaturalny patos, np. Grzech człowieka zadał Chrystusowi straszny cios.

Siłę akcentu należy stopniować zależnie od wartości słowa. Należałoby jednak uważać, by na tym punkcie nie przesadzić. Akcenty bowiem wyrażone zbyt wielką siłą i ekspresją, rażą słuchaczy oraz łamią zdanie.

Również akcenty należy zaznaczyć w przygotowywanym tekście podkreśleniem wyrazu jeden lub dwa razy, w zależności od siły akcentu. [W niniejszych pomocach podwójne podkreślenie podajemy jako podkreślenie i wytłuszczenie tekstu.]

Przykład akcentowania logicznego w perykopie na pierwszą niedzielę adwentu, czytanie drugie, cykl C (1 Tes 3, 12 - 4, 2):
Pan niech pomnoży liczbę waszą i niech spotęguje waszą wzajemną miłość dla wszystkich, jaką i my mamy dla was; aby serca wasze utwierdzone zostały jako nienaganne w świętości wobec Boga, Ojca naszego, na przyjście Pana naszego Jezusa wraz ze wszystkimi Jego świętymi.
A na koniec, bracia, prosimy i zaklinamy was w Panu Jezusie, abyście tak postępowali, stając się coraz doskonalszymi, jak od nas przejęliście w nauczaniu sposób postępowania waszego i podobania się Bogu. Wiecie przecież, jakie nakazy daliśmy wam przez Pana Jezusa.

Dlaczego postawiono akcenty na słowa: wzajemna miłość, utwierdzone, przyjście, doskonalszymi, nakazy. Dlatego, bo treść urywka jest następująca: miłość jest motorem wszystkiego, przez nią też zostajemy utwierdzeni w świętości, która jest godną szatą na przyjście Pana. Adwent jest oczekiwaniem na przyjście Chrystusa. Jednak nie możemy czekać biernie, ale coraz bardziej mamy się udoskonalać, zwłaszcza teraz w adwencie, według nakazu Jezusa. Słowa akcentowane wyrażają tę właśnie treść.

Lektor czyta błędnie, bo czyta szybko.

Tempo dochodzących do naszej świadomości zjawisk budzi w nas różne stany przeżyciowe. Np. czyjeś szybkie kroki budzą w nas rozmaite stopnie niepokoju. Analogicznie może oddziaływać lektor szybko czytający. Zbyt wielkie tempo jest jednym z najczęściej popełnianych błędów. Skąd to pochodzi? Powodem szybkiego czytania są właściwości, np. sangwinistyczne temperamentu lektora. U innych zbyt wielka emocja, która budzi tremę, pcha do szybkiego czytania. Niektórzy zaś z próżności czytają szybko, uważając błędnie, że przez szybkie czytanie zostaną uznani za wybitnych lektorów.

Szkody wynikające ze zbyt szybkiego czytania.
a)   Lektor staje się niezrozumiały. Przy szybkim bowiem czytaniu łatwo o zniekształcenie artykulacji, zwłaszcza końcówek wyrazów. Poza tym w większych pomieszczeniach, zgodnie z prawem fizycznym, głos potrzebuje odpowiedniego czasu, by dotrzeć do ucha słuchaczy znaczenie oddalonych od lektora, zwłaszcza w wielkich kościołach.
b)   Słuchacz nie jest zdolny do przyjęcia i przyswojenia sobie treści lektury, którą podano w pośpiechu. Święty Augustyn daje takie porównanie: Lektor, który szybko czyta, podobny jest do gospodarza, który podaje kilka smacznych dań, ale tak szybko jedno po drugim, że goście nie są w stanie ich wykosztować.
c)   Lektor przy szybkim czytaniu niepotrzebnie męczy się, denerwuje, popełnia błędy, przekręca słowa opuszcza znaki pisarskie. Zaś słuchacz musi trwać w wielkim napięciu, aby wszystko uchwycić.

Jakie winno być tempo czytania w kościele w czasie sprawowania liturgii? Rozróżniamy zasadniczo trzy


 

rodzaje


 

tempa w czytaniu, a mianowicie tempo powolne, umiarkowane i szybkie. Czytanie w liturgii powinno być utrzymane w tempie umiarkowanym. Wynosi ono od 70 do 80 słów na minutę. W zależności jednak od treści i pomieszczenia tempo należy zmieniać na powolniejsze lub szybsze. Szybkie tempo jednak będzie stosowane w wyjątkowych sytuacjach i na bardzo małych odcinkach. W czasie przyspieszeń należy bardzo dbać o wyraźną artykulację.

Jak przyswoić sobie powolne tempo czytania?
a)   Kiedy ktoś rozmawia z obcokrajowcem lub słucha radia w obcym języku, narzeka na szybkie mówienie. Mimo iż zna dany język, wielu słów nie potrafi zrozumieć. Lektor powinien tak się ustawić w czasie czytania, jak gdyby czytał dla obcokrajowców, którzy język nasz dopiero co opanowali.
b)   Aby nauczyć się powolnego czytania, powinien lektor robić świadomie duże przerwy w wyznaczonych miejscach. Przerwy uspokajają.
c)   Dobrze jest również dla regulacji tempa wydłużać samogłoski.
d)   Tempo zwalnia również poprawne i precyzyjne wymawianie poszczególnych głosek.

Dla ćwiczenia można przeczytać wyżej podany tekst drugiego czytania na pierwszą niedzielę adwentu i zorientować się wg zegarka, jak długo tekst czytałem. Jeśli powyższy tekst zajął mi 85-90 sekund, to znaczy, że przeczytałem go we właściwym, poprawnym tempie.

Czytanie na jednym tonie jest nużące.

Czytanie brzmi naturalnie, jeśli lektor moduluje głos. Modulacja polega na zmianie wysokości tonu. Głos ludzki rozbrzmiewa w szerokiej skali i obejmuje w mowie przynajmniej jedną oktawę. Im różnorodniejsza jest fala intonacyjna, tym mowa jest bogatsza, plastyczniejsza i lepiej wyraża myśli oraz stany uczuciowe.

Każdy człowiek posiada swoją właściwą dominantę tonu, tzn. podstawową wysokość, która należy do anatomicznej budowy narządu głosowego (długość strun głosowych, ustawienie krtani, ukształtowanie jam rezonacyjnych). Dominanta powinna służyć za punkt wyjścia do wszystkich zmian w górę i w dół.

Lektor powinien panować nad falą intonacyjną swego głosu. Natura bowiem żywej mowy jest taka, iż wtedy, gdy myśl rozwija się, automatycznie posiada tendencję wznoszenia się ku górze. Natomiast gdy mowa zmierza ku końcowi, wtedy tonacja się obniża. Łatwo możemy się o tym przekonać licząc np. do dziesięciu. Dobry lektor musi umieć zapanować nad tego rodzaju tendencjami i kierować się jedynie treścią.

Rozpoczynać czytanie należy raczej na niższym tonie. Z każdej zmiany tonacyjnej wracać należy do dominanty. Należy wystrzegać się rozpoczynania na zbyt wysokich tonach, jak również utrzymywania czytania przez dłuższy czas na jednym tonie. Wytwarza to nieprzyjemną monotonię. Pewną odmianą monotonii jest jednakowy spadek tonacji na końcu zdania przy kropce, jak również używanie tonów śpiewnych. Powstają one przez nienaturalne przeciąganie samogłosek.

Które miejsca domagają się zmiany intonacji:
a)   Wszystkie znaki pisarskie dyktują zmianę tonu.
Na ogół przy kropce ton obniżamy.
Przy przecinku ton podnosi się lekko lub zostaje w zawieszeniu.
Średnik wymaga zniżenia tonu jak przy kropce.
Po dwukropku głos w zależności od treści obniżamy lub podwyższamy.
Zdanie wtrącone, znajdujące się między myślnikami, nawiasami lub w cudzysłowie wymaga wypowiedzenia w zmienionej tonacji. tzn. wyżej lub niżej, w zależności od treści. Po zakończeniu tego zdania wraca się do tonacji sprzed znaku. Można by to graficznie przedstawić następująco:
                        |„                        ”|                        
Wykrzyknik dyktuje lektorowi zniżenie i wzmocnienie tonu, a pytajnik z reguły podniesienie tonu.
Należy tutaj przestrzec przed tym, by przy poszczególnych znakach nie robić zmian głosowych jednocześnie pod względem siły i wysokości.
b)   Niektóre formy wypowiedzi wymagają z natury zmiany tonu, np. dialogi. Dobrze jest podać wypowiedzi poszczególnych rozmówców w odpowiednich intonacjach.
Przykład: (Rdz 3, 9-10) Pan Bóg zawołał na mężczyznę i zapytał go: (na jednej wysokości, lecz następujące słowa Boga wyżej) Gdzie jesteś? On odpowiedział: (na jednej wysokości, lecz odpowiedź Adama na niższym tonie) Kroki Twe usłyszałem w ogrodzie i przestraszyłem się, bo jestem nagi. (10 niedz. w ciągu roku, cykl B).
c)   Gradacja myśli wymaga podwyższania.
Przykład: (1 Kor 2, 6-8) A jednak głosimy mądrość między doskonałymi, ale nie mądrość tego świata, ani władców tego świata, zresztą przemijających. Lecz głosimy tajemnicę mądrości, mądrość ukrytą, tę którą Bóg przed wiekami przeznaczył ku chwale naszej, tę, której nie pojął żaden z władców tego świata (10 niedz. w ciągu roku, cykl B). Przy tego rodzaju wypowiedziach ton może lekko się podnosić.
d)   Często treść domaga się zmiany intonacji. Ogólnie możemy powiedzieć, iż treści o charakterze radosnym wypowiadamy wyższym tonem, zaś treści o charakterze bólu i smutku tonem nieco niższym.
Przygotowując tekst możemy zaznaczyć sobie miejsca zmian głosowych przez strzałkę skierowaną w dół lub w górę.

Lektor musi być dobrze słyszany.

Podstawowym zadaniem lektora jest, aby swoim głosem dotarł do wszystkich słuchaczy znajdujących się w danym pomieszczeniu. Należy zatem tak głośno czytać, by każdy słuchacz bez wysiłku mógł odebrać treść. Uwzględnić należy akustyczność pomieszczenia, jego wielkość oraz urządzenia radiofoniczne.

Jeśli kościół jest nieakustyczny i każdy ton wywołuje pogłos, zagłuszanie lub echo, wtedy lektor powinien mówić dość głośno, ale bardzo powoli. Powinien poczekać, aż wróci do niego fala głosowa i po jej przyjęciu czytać dalej.
W kościołach wielkich, a zwłaszcza na wolnych przestrzeniach, należy mówić donośnie. W małych kaplicach głos trzeba dostosować do warunków.
W kościołach o dobrej akustyce można zmniejszyć siłę głosu, kontrolować jednak nośność głosu.

Lektor musi mieć pewnego rodzaju wyczucie akustyczne, które pozwoli mu czytać taką siłą głosu, jaka w danym pomieszczeniu jest najwłaściwsza i naturalna. Sztucznie brzmi czytanie wielkim głosem w małym kościółku, a poważnym błędem jest być niedosłyszanym.
Zagadnienie natężenia głosu i opanowania przestrzeni w dużej mierze ułatwiają urządzenia głośnikowe, o których mówić będziemy osobno.

Natężenie głosu może lektorowi posłużyć również jako środek urozmaicenia czytania wtedy, gdy zmienia się siłę głosu w zależności od treści czytanego tekstu. Nie można czytać bez przerwy jednakową siłą głosu, bo wytwarza to rodzaj monotonii - patos.

Kiedy używamy wielkiego natężenia głosu? Wtedy, gdy chcemy coś bardzo słuchaczom uzmysłowić, zwrócić na coś szczególną uwagę. Także w miejscach, które wyrażają istotną treść lub cel czytania. Do tych bardzo silnych wzmocnień głosu nie dochodzimy od razu, ale siła stopniowo wzrasta. W zależności od treści można stopniowo zmierzać do pomniejszenia głosu, ściszania. Wtedy należy w szczególny sposób zwrócić uwagę na wyrazistą artykulację. Cichego tonu używamy dla wytworzenia nastroju oraz dla utrzymania słuchacza w napięciu.
Miejsca czytania forte i piano można również w czasie przygotowania zaznaczyć w tekście.

Lektor i mikrofon.

Mikrofon jest przyrządem bardzo czułym, należy się z nim obchodzić delikatnie. Przy przenoszeniu czy przy przesuwaniu lub zniżaniu uważać, by nie powstawały szmery i hałasy w głośnikach. Każde bowiem szarpnięcie, stuknięcie wywołuje kilkakrotne powiększenie a z kolei słyszy się w głośnikach nieprzyjemny dla ucha łomot i zgrzyt. Mówienie do mikrofonu.
a)  Przed rozpoczęciem czytania należy ustawić mikrofon na wysokość ust lektora lub nieco poniżej.
b)  Zachować odpowiednią odległość od mikrofonu. Zbyt bliskie, jak i zbyt dalekie stanie od mikrofonu jest niekorzystne. Zależnie od rodzaju mikrofonu i od akustyki kościoła może to być odległość 10 do 35 cm.
c)  Nie odchylać strumienia fali głosu na boki mikrofonu, jak również powyżej lub poniżej.
d)  Starać się o najlepszą, najbardziej wyraźną artykulację. Mikrofon wzmacnia kilkakrotnie głos, ale również zniekształca artykulację i powiększa błędy wymowy.
e)  Zasadnicze tempo mowy powinno być bardzo powolne. Była o tym mowa powyżej.
f)  Do mikrofonu trzeba mówić równo. To znaczy nie robić nagłych skoków głosowych tak co do siły, jak i do tempa.

 

____________________________________________________________________________________________

 

Piętnaście reguł poprawnego czytania

 

REGUŁA I
Czytanie Słowa Bożego i głośne odmawianie modlitw podczas liturgii, jest jedną z wielu posług i funkcji liturgicznych, jakie powierza się wiernym i dzięki którym żyje wspólnota wierzących.
Wielość posług i funkcji, które wraz z Soborem Watykańskim II zostały na nowo odkryte i uznane za ważne, jest wielkim bogactwem Kościoła. One bowiem objawiają Kościół, ukazują jego naturę.
Nasze różnorodne uzdolnienia i talenty, także we mszy św. służą budowaniu wspólnoty: gotowość otwarcia się na Ducha Bożego, mówienie w Duchu Bożym, uzdolnienia artystyczne, umuzykalnienie, dobra dykcja, gesty i postawy. Dlatego należy się cieszyć z tego, że posługę lektora obecnie mogą podejmować również kobiety. Po zniesieniu nieuzasadnionych barier historycznych i kulturowych ( zob.1 Kor 11, 2-16; 14, 34-35 ), mogą one swoją kobiecą intuicją, wyrazistością wymowy i uczuciową interpretacją tekstów biblijnych, ubogacać celebracje liturgiczne.


REGUŁA II
To, czego sami nie zrozumieliśmy, nie można odczytywać innym. Dlatego do czytania wyznaczonego tekstu, trzeba się w domu gruntownie przygotować.
Dobrze odczytywać dany tekst można jedynie wtedy, gdy odczytujący rozumie go tak dobrze, jak gdyby sam był jego autorem. Zrozumienie tekstu nie dokonuje się jednak automatycznie, bez zastanowienia się i przemyślenia. Do tego zaś potrzebny jest czas. Dlatego na przygotowanie czytania, na poprawne jego zrozumienie trzeba bezwarunkowo umieć poświęcić czas. Jest to niezbędny warunek, ażeby właściwie przeczytać obcy tekst. Lekceważymy słowo Boże i ludzi, którzy nas słuchają, jeśli spodziewamy się, że potrafimy to słowo odczytywać bez uprzedniego przygotowania. W jaki sposób może dotrzeć do ludzkich serc nasze słowo, skoro sami czytamy je bez zrozumienia? Powinniśmy więc już w przeddzień służby liturgicznej głośno odczytać wyznaczony tekst.


REGUŁA III
Ten, kto tylko po cichu, pobieżnie oczyma przeczytał to, co chciał przygotować, z pewnością zawiedzie w kościele. Dopiero wówczas, gdy czyta się głośno, zauważyć można ukryte bogactwo tekstu biblijnego - jego piękno i moc.
Czytanie po cichu albo wodzenie tylko oczyma po tekście, nie jest przygotowaniem wystarczającym, lecz ćwiczeniem swego wzroku i umysłu. Jedynie głośne czytanie pozwala zgrać wzrok, mózg, głos, język i oddech. Czytając po cichu nie ćwiczymy w ogóle naszej artykulacji czyli wymowy. Wydaje się, że ciche czytanie jako ćwiczenie jest pozbawione wartości.
Ten, kto pragnie dobrze czytać, tego serce musi być przy słuchaczach, podczas gdy jego oczy śledzą tekst zapisany na papierze. Potrzebny jest wzgląd, uwaga zwrócona na słuchaczy, odczuwanie razem z nimi i zdolność nawiązywania z nimi kontaktu.
Integralną cechą czytania jest wczuwanie się w słuchaczy. Czytać coś komuś - znaczy po prostu udzielać się, dzielić się czymś ze słuchaczami.


REGUŁA IV
Przygotowanie tekstu biblijnego do odczytania rozpoczyna się od podzielenia go na pewne części. W ten sposób uzyskujemy dobrą orientację i pewność, że właściwie go zrozumieliśmy.
Po pierwszym głośnym odczytaniu tekstu biblijnego, należy podzielić go na części, według treści i sensu. Z kolei każda z tych części wymaga osobnego podziału na mniejsze jednostki, którymi są zwykle poszczególne zdania. Każde z nich zawiera zazwyczaj jakąś jedną samodzielną myśl czy obraz, choć czasem może być ich więcej. Podział taki pozwala lektorowi uchwycić logiczny sens danego tekstu i właściwie zaprezentować go słuchaczom.


REGUŁA V
Przecinek nie jest jednoznaczeniowym (zawsze takim samym) znakiem przystankowym. Niekiedy trzeba go przeczytać szybko, jakby przeoczyć, a czasami należy go potraktować tak poważnie, jak kropkę albo średnik.


REGUŁA VI
Również przy dwukropku oraz cudzysłowiu przeważnie nie należy się dłużej zatrzymywać, jeśli pragniemy czytać tekst tak, jak się go mówi.


REGUŁA VII
Znalezienie właściwego akcentu nie jest sprawą szczęścia, lecz przede wszystkim kwestią właściwego przygotowania. Przeważnie akcentuje się zbyt wiele wyrazów, gdy tymczasem w każdej części zdania, która posiada swój własny sens, wolno zaakcentować mocniej tylko jeden wyraz (słowo).
Podczas czytania słowo zawierające istotną myśl, posiadające największe znaczenie, powinno być zaakcentowane, czyli odpowiednio podkreślone. Ono bowiem nadaje zdaniu jednoznaczny sens, warunkuje poprawne odczytanie intencji autora tekstu oraz właściwe przyjęcie treści przez słuchaczy. Gdy akcentuje się w zdaniu zbyt wiele słów, wówczas trudno się zorientować, co w zdaniu jest najważniejsze.


REGUŁA VIII
Akcent bardzo rzadko leży na przymiotnikach, przeczeniach i na końcu zdania. W modlitwie powszechnej należy unikać także nużącego akcentowania czasowników.


REGUŁA IX
Podczas czytania musi być zachowana także melodyka zdania. Razem z akcentem i odpowiednim tempem, nadaje ona czytanym zdaniom koloryt i dźwięk (właściwe brzmienie).
Każde zdanie zawiera w sobie swoistą melodię. Dostrzega się to przede wszystkim wtedy, kiedy pragniemy coś mocniej zaakcentować. Melodia wypowiadanego zdania jest sposobem akcentowania, podkreślania tego, co najistotniejsze, pozwala mówcy przekazać właściwy sens tekstu. Słowo akcentowane w zdaniu prawie zawsze wymawiamy nie tylko nieco głośniej, lecz także trochę wyżej, względnie niżej niż pozostałe.
Melodia nadaje zdaniu jednoznaczny i wyraźny sens. Melodia jest nadto środkiem łączącym i porządkującym poszczególne części zdania. Zwykle w pierwszej połowie zdania głos się podnosi - wywołujemy przez to napięcie, zaś w drugiej zniżamy głos, rozładowując tym samym napięcie.
Możemy z tego wyciągnąć następujący wniosek: kto podczas zgromadzenia liturgicznego odczytuje teksty monotonnie, czyli na jednym tonie, pozbawiając tym samym zdania melodii, ten niszczy albo zakrywa sens tekstu. W ten sposób utrudnia słuchanie w skupieniu lub odbycie wspólnej modlitwy. Należy czytać w sposób naturalny, czyli tak, jak się mówi, z naturalną zmianą melodyki głosu. Im bardziej różnorodna jest fala intonacyjna, tym bogatsza i plastyczniejsza jest nasza mowa.


REGUŁA X
Słucha się nie tylko uszami lecz również oczami. Dlatego lektor wypełniając swoją posługę, winien zwracać szczególną uwagę na sposób chodzenia, stania, układ rąk, styl ubioru oraz na stosunek do samej księgi Pisma św., którego słowo będzie proklamował. Słucha się także oczami. Tym, co wywołuje w nas wrażenie, co do nas przenika, jest nie tylko głos mówiącego człowieka, lecz także jego wygląd, wyraz twarzy, jego postawa i zachowanie. I gdy coś drażni nasze oczy, wówczas odbija się to bardzo wyraźnie na słuchaniu - uszy dobrze nie słuchają.
Dzieje się tak dlatego, ponieważ w pierwszym rzędzie zastanawiamy się, dlaczego człowiek ten wygląda tak osobliwie (dziwnie).
Wcale nie jest sprawą drugorzędną, w jaki sposób przemierzamy drogę od swojego miejsca do ambony, jak przy niej stajemy, czy niesiemy z szacunkiem i pewnym dostojeństwem lekcjonarz mszalny, z którego proklamowane będą święte teksty. Wypełniając posługę lektora należy też dbać o schludność i pewną elegancję ubioru.


REGUŁA XI
Nasz oddech jest strumieniem, który unosi słowa. Spokojny, cichy oddech czyni lektora spokojnym i opanowanym, a to udziela się także słuchaczom. Tempo mówienia i pauzy regulują się jakby same.
Nie wolno rozpoczynać odczytywania tekstu zbyt szybko, zanim słuchacze nie zajmą pozycji siedzącej po zakończonej modlitwie dnia (kolekcie) i dopóki nie zapanuje w kościele zupełna cisza. Kto nie zachowuje tej zasady i zaczyna czytać bez zaczekania na odpowiednią dyspozycję wiernych, ten ryzykuje, że nie usłyszą oni początku tekstu i nie będą w stanie zrozumieć całego przesłania słowa Bożego. Nie można się wówczas dziwić, że pozostały czas będą oni spędzać na kaszleniu i wycieraniu nosa.
Rozpoczynając czytanie, należy spokojnie i z należnym szacunkiem spojrzeć na słuchaczy i pomyśleć, że ci ludzie spragnieni są słowa Bożego; lektor zaś jest tym, który rozdziela im ten pokarm. Dopiero wtedy można rozpocząć czytanie.
Niezwykle ważne jest tempo mówienia. Spokojne tempo mówienia wraz z odpowiednią długością pauz i dobrą wymową, służy zrozumieniu słów i zdań przez słuchaczy, pozwala im przyswoić sobie ich sens i pobudza pamięć do przyjęcia następnych treści. Jeżeli mówi się zbyt szybko, nie uwzględniając pauz, wówczas fale dźwiękowe naszego głosu nakładają się na fale odgłosu, czyli echa, odbijającego się od ścian kościoła i powstaje w ten sposób zupełnie niezrozumiała i niejasna mieszanina dźwięków. Trzeba zawsze pamiętać o tym, że akustyka jest w każdym kościele inna. Dlatego należy mówić tak powoli, żeby fale dźwiękowe i fale odgłosu nie krzyżowały się i wzajemnie na siebie nie nakładały. Pauzy należą zatem integralnie do tej czynności, jaką jest czytanie. Im trudniejszy tekst, tym zachowanie przerw jest bardziej potrzebne.
Pauzy są również niezbędne dla samego lektora, bowiem one pozwalają mu podczas wdechu "wyprzedzić" oczami następne zdanie, jakby "zobaczyć" jego treść, aby mógł je zaraz głośno i z odpowiednią tonacją wypowiedzieć.
Większość lektorów czyta zbyt szybko, nie zwracając uwagi na konieczne pauzy. Źródłem tego pośpiechu jest zapewne zdenerwowanie, a mówiąc dokładniej - niewłaściwe oddychanie. Oddychać należycie - to oddychać powoli, spokojnie i głęboko, jak podczas snu. Oddychać winniśmy nie samą klatką piersiową lecz przeponą. Aby czytać z zachowaniem należytego tempa, ze spokojem i bez pośpiechu, należy zaczerpnąć głęboki oddech przed samym rozpoczęciem czytania.


REGUŁA XII
Zanim lektor rozpocznie czytanie, postępuje tak, jak wytrawny dziennikarz telewizyjny - spogląga na zgromadzonych słuchaczy. Natomiast każdą nową myśl zaczyna od krótkiej przerwy. W ten sposób nawiązuje kontakt ze słuchaczami, którym Bóg służy, otwierając ich serca na swoje Słowo.
Odczytując tekst biblijny, należy nawiązać ze słuchaczami kontakt, zbudować pomost pomiędzy sobą a nimi. Dokonuje się to nie tyle za pośrednictwem słów, ile poprzez spojrzenie. Słuchacze winni w spojrzeniu lektora odczuć, że zwraca się on właśnie do nich, obejmuje swoim wzrokiem i sercem wszystkich zgromadzonych w kościele; nawet tych siedzących w ostatniej ławce, czy stojących pod chórem. Nie wystarczy jednak zwykłe, machinalne, automatyczne zerknięcie na słuchaczy, mając przy tym w dodatku spuszczoną głowę. Trzeba zwrócić się do nich tak, aby nasze oczy nawzajem się spotkały. Tylko wtedy wierni odczują naprawdę, że lektor pragnie właśnie do nich mówić.
Spoglądanie na słuchaczy jest ważne nie tylko dla nich samych, lecz także dla lektora. Pozwala bowiem dostosować głos i tempo czytania do wymagań konkretnej przestrzeni sakralnej, w której się odczytuje tekst. Umożliwia również kontrolę nad tym, jak wykonujemy swoje zadanie. Czy podejmuję je z życzliwością dla słuchających i pełnym przekonaniem, że jako lektor, podczas czytania słowa Bożego, jestem narzędziem w ręku Boga?


REGUŁA XIII
Najbardziej przyjemnym dla słuchających jest takie czytanie, gdy lektor wypefniając swoją funkcję, mówi i śpiewa gfosem piersiowym, to znaczy, gdy rozpoczyna naturalną głęboką tonacją głosu 1 podobnie też kończy. Zasada ta obowiązuje także w wezwaniach modlitwy powszechnej.
Zasada ta jest bardzo ważna, ponieważ duża przestrzeń sakralna zwykle kusi nas do podniesienia swojego głosu, by był on donośniejszy i bardziej przenikał całą przestrzeń. Z pewnością głos będzie wtedy bardziej natężony i donośny, ale zapłacimy za to zbyt wielką cenę. Po pierwsze, gdy będziemy stale mówić ona zbyt wysokich tonach, wówczas nasze struny głosowe, przez nadmierne natężenie i przemęczenie, ulegną szybkiemu zdarciu. Poza tym, skutki takiego mówienia udzielają się także słuchaczom: wysoki głos męczy, natomiast głos piersiowy, niski i głęboki - uspokaja ich. Głęboki rejestr głosu sygnalizuje spokój, skupienie i bezpieczeństwo. Głos i nastrój nierozdzielnie przynależą do siebie nawzajem.
Po drugie, mówiąc wysokim głosem, wpadamy w ton pseudo pobożnego, płaczliwego "zawodzenia", bo trudno jest już w czasie czytania obniżyć głos. Tak zwana "pobożna tonacja", nie jest więc w gruncie rzeczy żadną pobożną lecz kościelną formą złego nawyku.
Podobną zasadę trzeba stosować w odniesieniu do śpiewu, np. psalmów czy innych modlitw. Należy śpiewać głosem głębokim, z akcentowaniem słów i odpowiednimi pauzami. Przede wszystkim, nie wolno śpiewać na zbyt wysokim tonie. Jest to nie tylko nienaturalne, lecz także męczące. Przy śpiewie wymagane jest utrzymanie rytmu mowy, należytej intonacji słów.
Śpiewanie tekstów liturgicznych, aby osiągnęło swój cel jakim jest piękne, radosne, trafiające do serc i umysłów słuchaczy przekazywanie słowa Bożego, wymaga znacznie gruntowniejszego przygotowania niż ich czytanie.


REGUŁA XIV
Staranna wymowa ułatwia słuchaczom zrozumienie i przyjęcie tekstu oraz sprawia wrażenie, że lektor bierze go na serio i poważnie traktuje funkcję, którą wypełnia. Z drugiej strony, wymowa nie może posiadać żadnego zakłócającego obciążenia; powinna być wolna od wszelkiej sztuczności i zmanierowania; nie może też być zniekształcona przez gwarowe naleciałości i błędy.


REGUŁA XV
Korzystanie z mikrofonu i aparatury nagłaśniającej również wymaga pewnych umiejętności, których trzeba się nauczyć. Ta bardzo wrażliwa i czuła aparatura techniczna musi być używana rozsądnie i z wielką delikatnością. W przeciwnym wypadku bardziej przeszkadza niż pomaga.
Prawidłowo skonstruowane i zbudowane wnętrze kościoła jest akustycznie dostosowane do mowy i śpiewu, i działa jak wzmacniacz. Uwzględniając nowoczesne rozwiązania architektoniczne i wykorzystując odpowiednie materiały budowlane, można się obejść bez jakiejkolwiek aparatury nagłaśniającej. Jednakże w niektórych nowoczesnych kościołach, budowanych z cegły lub betonu, zastosowanie wzmacniacza i mikrofonu wydaje się być wprost niezbędne. Dzieje się tak dlatego, że we wnętrzach tych, wysokie tony nadające mowie ludzkiej jasność i zrozumiałość, zostają - mówiąc najdosłowniej - połknięte. Śpiewanie w takich kościołach staje się wielką udręką, natomiast zrozumienie mowy niewyobrażalnie trudne.
Nowoczesna elektronika dostarcza coraz lepsze urządzenia wzmacniające, które rozwiązują tego typu trudności. Wzmacniają one zakres wysokości tonu w pomieszczeniach kościelnych, w których same z siebie nie mogą być wzmocnione albo są wręcz stłumione. Tego typu urządzenie składa się z trzech elementów: jednego lub więcej mikrofonów, wzmacniacza i jednego lub więcej głośników. Mikrofon jest bardzo delikatnym i wrażliwym urządzeniem, które rejestruje dosłownie wszystko i przez wzmacniacz przenosi dalej. Rejestruje także to czego ludzkie ucho umyślnie albo też przez nieuwagę nie dosłyszy: każdy głęboki oddech, każdy błąd językowy, każde dialektyczne zabarwienie językowe, seplenienie, każdy szelest towarzyszący przewracaniu stronicy i wreszcie tykanie zegarka ręcznego, gdy przybliżymy go do mikrofonu. Nie należy stać zbyt blisko mikrofonu, ale w odległości ok. 30 cm. Wówczas można usłyszeć naturalny, a nie zniekształcony głos lektora. Jeszcze przed rozpoczęciem celebracji liturgicznej należy mikrofon ustawić na odpowiednią wysokość, tak aby uniknąć manipulacji nim podczas nabożeństwa, co wywołuje hałas i rozprasza słuchaczy.
Tekstów, którymi wierni modlą się wspólnie (np. Chwała na wysokości Bogu, Wierzę w Boga), nie powinno się odmawiać razem z nimi przez mikrofon, zagłusza to bowiem i przeszkadza modlitwie wiernych. Z tego samego powodu nie powinno się wraz z innymi śpiewać pieśni przez mikrofon. Albo rezygnuje się wtedy ze śpiewania, albo należy się cofnąć o jeden krok. Do mikrofonu należy mówić spokojnie i niezbyt głośno, tak jak mówi się w domu przy stole.
Gdy wszystko zostanie wykonane...
Gdy wszystkie te reguły zostaną dokładnie przyjęte, wówczas można być pewnym, że będzie się swoją posługę lektora pełnić poprawnie. Trzeba jednak mieć zawsze na uwadze to, co mówi Pismo święte: "Gdy uczynicie wszystko, co wam polecono, tak mówcie: "Słudzy nieużyteczni jesteśmy; wykonaliśmy to, co powinniśmy wykonać" (Łk 17, 10). Jesteśmy nieużytecznymi sługami, ponieważ cel naszego wysiłku, jakim jest dotarcie ze słowem Bożym do ludzkich serc, ażeby je przemienić i podnieść na duchu, nie może być osiągnięty przez nas, lecz tylko przez Niego, przez Pana, który zechciał przyjąć nas do swojej służby. Starajmy się ją pełnić jak najpiękniej, zawsze wpierw nasłuchując, co Bóg przez swoje Słowo pragnie nam samym powiedzieć.
Nie wiemy, jaką drogą Bóg nas prowadzi. Ale to jedno powinniśmy wiedzieć, że kto obcuje bardzo blisko ze słowem Bożym, ten podnosi żagiel na statku swojego życia. I może nawet nie przypuszcza, dokąd on go poprowadzi, gdy wiatr powieje.
Bo wiatr i Duch Boży tchnie, kędy chce...

 

 

źródło: www.biblia.wiara.pl; http://www.ministranci.radzionkow.pl/

 


 

[1] "Wprowadzenie teologiczno-pastoralne do Lekcjonarza Mszalnego" (WTPLM)